Nga'tae kucha kitukja 'ya xi s'e nga ja menda tsi
Respuesta rápida
El cuento del arcoíris en mazateco del norte (versión Enna, Oaxaca); cada párrafo corresponde a la versión en español de la página anterior; incluye QR con audio.
Solución — Página 146
Múltiples lenguajes. Libro de Educación Primaria Grado 4° Ciclo Escolar 2025 - 2026
Lectura bilingüe: el cuento en mazateco
La página presenta el mismo cuento de la página anterior —'El origen del arcoíris'— escrito en mazateco, en su variante Enna (Mazateco del Norte, Oaxaca), con el título Nga'tae kucha kitukja 'ya xi s'e nga ja menda tsi.
Correspondencia con la versión en español
- Primer párrafo: corresponde a 'Cuentan que hace muchos años había un hombre al que le apenaba su desnudez' (un hombre al que le daba pena estar desnudo).
- Segundo párrafo: corresponde a 'Un día brilló en el cielo un gran relámpago y decidió ir a pedirle ayuda. Tras varios días de camino llegó a contarle sus penas'.
- Tercer y cuarto párrafo: corresponden a las palabras del relámpago, conmovido, que le regala los siete colores para pintarse el cuerpo y vestirse para siempre, y la gente lo querrá y lo mirará con asombro (en el texto mazateco se reconoce la palabra regalo y la expresión de los colores).
- Quinto párrafo: corresponde a 'Fue así como se creó el arcoíris que aparece después de la tempestad y nos anuncia la llegada del Sol'; de hecho, en el título, kitukja 'ya xi s'e nga ja se refiere al arcoíris.
- Último párrafo: corresponde a 'Así lo cuentan los mazatecos'.
¿Por qué aparece el cuento en mazateco?
Respuesta: Porque México es un país plurilingüe: el mazateco es una de las 68 lenguas indígenas nacionales. Publicar el cuento en su lengua original y en español reconoce y valora la cultura mazateca, y el código QR enlaza a un audio para escuchar el cuento.
Vocabulario reconocible
- Nga'tae kucha kitukja 'ya xi s'e nga ja menda tsi: título del cuento en mazateco (el origen del arcoíris).
- regalo: palabra tomada del español, fenómeno común en las lenguas en contacto (préstamo).
Contenido de la página
Nga'tae kucha kitukja 'ya xi s'e nga ja menda tsi
Versión Enna (Mazateco del Norte, Oaxaca)
Kua jmire nga jaxu tse nu nga kuacha kuma nga nguxu xuta xi'in xi tjian ngas'e tjexu tsisabaju yajo'e nga'tae kjiti xu.
Nguxu nitjin ja'tai xu ngu ndi'i ngasunde ku kuixu xuta kikjinenguixure kjuanda. Ja'axu kjin nitjin nga kis'ebixi sanda xu nga kitsu ku kixiyaxu kjua saba xi tjinre.
Kuixu ndi'i kuande kuaxu kumare ku kuindaxu anima'e ku nguxu regalo kitsuare ku kuaxu tjitsure:
"tsuara kui yatu asen, tuxi manga ni'kjiyeje yajori ku kuacha chajai tse najñuri. Achi ma mejeré ji xuta kju basendari ku 'be'tkunri."
Kuaxucha kunda 'ya xi s'e ngaja menda tsi ku kuixu xi tsuyaña ngaja bitjuni tsu'bi.
Kuaxucha tsuya xuta xi chja en nima.
Código QR con enlace: https://bit.ly/3KbE6HH
Glosario (4)
- Enna
- Nombre de la variante del mazateco del Norte, hablada en Oaxaca.
- versión
- Forma en que se cuenta o se escribe un mismo relato.
- regalo
- Palabra tomada del español que aparece dentro del texto mazateco (préstamo lingüístico).
- mazateco
- Lengua indígena hablada por el pueblo mazateco, principalmente en el norte de Oaxaca.
Preguntas para practicar
¿Por qué crees que el libro presenta el cuento en mazateco y en español?
Respuesta orientativa: Para valorar y preservar las lenguas indígenas de México. Escuchar y leer el cuento en mazateco muestra que todas las lenguas pueden contar historias, y el español permite que más lectores lo comprendan.
Temas y conceptos clave
Fuentes y referencias
- Audio accesible mediante el QR: https://bit.ly/3KbE6HH
Figuras de la página (2)


Preguntas que la gente también hace
¿Cómo se dice arcoíris en mazateco?
¿Por qué el libro incluye el cuento en lengua indígena?
¿Cuántas lenguas indígenas hay en México?
- • Haber leído la versión en español del cuento (página anterior)
- • Saber que en México se hablan muchas lenguas además del español
📝 Transcripción de la página (texto seleccionable) 842 caracteres
Nga'tae kucha kitukja 'ya xi s'e nga ja menda tsi
Versión Enna (Mazateco del Norte,Oaxaca)
Kua jmire nga jaxu tse nu nga kuacha kuma nga nguxu xuta xi'in xi tjian ngas'e tjexu tsisabaju yajo'e nga'tae kjiti xu.
Nguxu nitjin ja'tai xu ngu ndi'i ngasunde ku kuixu xuta kikjinenguixure kjuanda. Ja'axu kjin nitjin nga kis'ebixi sanda xu nga kitsu ku kixiyaxu kjua saba xi tjinre.
Kuixu ndi'i kuande kuaxu kumare ku kuindaxu anima'e ku nguxu regalo kitsuare ku kuaxu tjitsure:
"tsuara kui yatu asen, tuxi manga ni'kjiyeje yajori ku kuacha chajai tse najnuri. Achi ma mejeré ji xuta kju basendari ku'be'tkunri."
Kuaxucha kunda 'ya xi s'e ngaja menda tsi ku kuixu xi tsuyaǎa ngaja bitjuni tsu'bi.
Kuaxucha tsuya xuta xi chja en nima.


Otros libros recomendados
Kit de evaluación Salida 1 Demostrando lo que aprendimos : Matemática, tercer trimestre, Cuarto grado - Primaria · 2019
MINEDU
16 págs.
Kit de evaluación Proceso 1 Demostrando lo que aprendimos : Matemática, segundo trimestre, Cuarto grado - Primaria · 2019
MINEDU
16 págs.
Matemática 4 : cuaderno de trabajo para cuarto grado de Educación Primaria 2018 · 2018
MINEDU
168 págs.
Texto de Matemática 4. Cuarto grado de Primaria · 2024
Edith Consuelo Bustamante Ocampo
124 págs.
Cuadernillo de Matemática 4, cuarto grado de Primaria · 2023
MINEDU
100 págs.
Cuadernillo de Tutoría Cuarto Grado Educación Primaria 2019 · 2019
MINEDU
68 págs.
Cuadernillo de Tutoría 4 : cuarto grado de Educación Primaria · 2021
MINEDU
68 págs.
Kit de evaluación Salida Demostrando lo que aprendimos : Comunicación, tercer trimestre, Cuarto grado - Primaria · 2019
MINEDU
20 págs.
