Declaración Universal de los Derechos Humanos en Ashaninka — Artículos 1-30
Respuesta rápida
Página de referencia sin ejercicios. Presenta los 30 artículos de la DUDH en idioma ashaninka. No hay resoluciones numéricas; ver glosario y resumen de artículos en solution_md.
Solución — Página 16
Arojeitake ashitarori impoiji amabentakotirori aipatsite. Cuento No. 30 · 2012
Lectura
Título en ashaninka: Timatsi Kameetsatatsiri Akoajeitakeri: Te Onkameetsateji Intsaneemparo Traducción al español: Existen derechos reconocidos para todos: no está bien negarlos.
Esta página presenta los 30 artículos de la Declaración Universal de los Derechos Humanos (DUDH) traducidos al idioma ashaninka (lengua amazónica del Perú, familia lingüística Arawak).
Resumen de artículos por tema
Artículos 1-5 — Derechos fundamentales de la persona
- Art. 1: Todos los seres humanos tienen derechos. Nadie debe discriminar ni someter a nadie. Todos deben tratarse bien.
- Art. 2: Estos derechos aplican a todos sin distinción. Nadie puede decirte 'tú no tienes valor' por ser mujer, diferente o vulnerable.
- Art. 3: Nadie puede matar, dañar ni esclavizar a otro.
- Art. 4: Nadie puede ser esclavo ni forzado a trabajar. Todo trabajo debe ser remunerado.
- Art. 5: Nadie puede ser torturado, humillado ni maltratado.
Artículos 6-11 — Igualdad ante la ley
- Art. 6: Todos somos iguales, el gobierno debe reconocernos a todos.
- Art. 7: El gobierno debe proteger a todos por igual.
- Art. 8: Existen autoridades (pinkatsaripee) para proteger los derechos cuando son violados.
- Art. 9: Sin razón justa, nadie puede ser detenido ni exiliado.
- Art. 10: Cuando hay acusación, debe haber un juicio justo con testigos.
- Art. 11: Nadie es culpable hasta que se pruebe. Lo que fue legal en el pasado no puede castigarse hoy.
Artículos 12-17 — Vida privada y familia
- Art. 12: La vida privada, el hogar y la correspondencia deben ser respetados.
- Art. 13: Libertad de movimiento dentro y fuera del país.
- Art. 14: Derecho a buscar asilo en otro país si eres perseguido.
- Art. 15: Derecho a una nacionalidad. Nadie puede quitarte tu identidad de pueblo ashaninka.
- Art. 16: Hombres y mujeres pueden casarse libremente. La mujer elige al esposo. Ambos tienen iguales derechos. La familia debe ser protegida.
- Art. 17: Derecho a la propiedad, sola o con otros. Nadie puede arrebatártela.
Artículos 18-21 — Libertades civiles
- Art. 18: Libertad de pensamiento, conciencia y religión (Atasorentsite). Puedes cambiar de creencia.
- Art. 19: Libertad de expresión. Puedes compartir ideas en cualquier tierra.
- Art. 20: Libertad de reunión pacífica. Nadie puede forzarte a pertenecer a un grupo.
- Art. 21: Derecho a participar en el gobierno. Si no puedes directamente, elige a alguien. El poder viene del pueblo.
Artículos 22-27 — Derechos económicos, sociales y culturales
- Art. 22: Derecho a seguridad social. El Estado debe garantizarla.
- Art. 23: Derecho al trabajo digno, libre y bien remunerado. Derecho a sindicatos.
- Art. 24: Derecho al descanso y a vacaciones pagadas.
- Art. 25: Derecho a alimentación, ropa, casa y salud. Protección especial para madres e hijos.
- Art. 26: Derecho a la educación. Primaria gratuita, secundaria accesible, universidad disponible. Educación en cultura ashaninka (mecanico, agropecuaria). Los padres eligen la educación de sus hijos.
- Art. 27: Derecho a participar en la cultura del pueblo ashaninka (escuela, campo, río). Derecho a proteger sus creaciones culturales.
Artículos 28-30 — Responsabilidades y orden social
- Art. 28: El orden mundial debe garantizar estos derechos.
- Art. 29: Los derechos conllevan deberes hacia la comunidad. Las leyes del gobierno y jefes deben respetar estos derechos y no perjudicar a otros.
- Art. 30: Nadie — ni gobiernos ni personas — puede usar estos artículos para destruir los derechos de otros.
Glosario
- okameetsati / okameetsat: está bien, es correcto, es el derecho
- te onkameetsateji: no está bien, no es correcto, está prohibido
- atini / atsipapee: nosotros / las personas
- abinkatsaritepee / pinkatsaripee: las autoridades / el jefe/líder
- ashaninka / ashaninkapee: pueblo indígena amazónico del Perú
- kobaririya / gobiermo: el gobierno
- kipatsi: tierra, territorio
- aipatsiteki: en el país / en la tierra natal
- tsinane: mujer
- shirampari: hombre, varón
- Atasorentsite: Dios / ser supremo (en cosmovisión ashaninka)
- eskoera: escuela
- kireiki: dinero
- maaroni: todos, todo
- eiro: no, nunca
- aisati: también, además
- ariorika: si es que, cuando
- oshinetaka: puede, tiene derecho a
- intsaneemparo / intsaneakojeiteero: negar, prohibir, impedir
Preguntas que la gente también hace
¿Cómo se dice 'derecho' en idioma ashaninka?
¿Qué artículo de la DUDH protege la identidad cultural indígena?
¿Qué significa 'okameetsati' en ashaninka?
¿Cuáles son los derechos del pueblo ashaninka reconocidos en la DUDH?
¿Qué es la Educación Intercultural Bilingüe (EBI) en Perú?
- • Conocimiento básico del idioma ashaninka o español
- • Noción de derechos y deberes ciudadanos
- • Ver páginas previas del cuento/material para contexto cultural
📝 Transcripción de la página (texto seleccionable) 10954 caracteres
Declaración Universal de los Derechos Humanos en ashaninka
SiMBOLOS PATRIOS
CORO DEL HIMNO NACIONAL
Timatsi Kameetsatatsiri Akoajeitakeri: Te Onkameetsateji Intsaneemparo.
Ayojeitakeri, 1.
Akempetabakaajeitamaaroni atini.Timatsiakenkeshirejeitantarimaaroni,timatsi amejeitari avoieiti paitarica okameetsati antaieitin:te onkameetsateii intsaneapitsaieiteero itsipapee.Te onkameetsateji imperanajeitee,te onkameetsatej iroashinonkaajeitee, irointi okameetsati aakameetsatabakaajeitea.
Ayojeitakeri,2.
Akoajeitake irimajeitero maaroni atini oka kameetsayetatsiri asankenatakotakeri. Te onkameetsateji intsaneakoteari.Tempa amonkaratabakaajetaka, eiro akentinitsi itsipapee "Eiro noshinetimpitsi abironi. Pinashita, te pishaninkatenajgnashita pimeshina, abiro tsinane,onashita pineane,onashitapikemisantiri,piponeaka pashikikipatsitepashitaarantea,te pimpinkatsatej. Te pinkameetsateji." Te onkameetsateji alnkantayeterookapee,irointi okameetsat aakameetsatabakaajeitea, maaroni.
Ayojeitakeri,3.
Teonkameetsatej iroyeetee,te onkameetsateji iroiminkiashiyeetee,teonkameetsatej iroashinonketee.
Ayojeitakeri, 4.
Teonkameetsateji irinoshiketeri atiri imperanatanteeteariri,intsameetakaanteariri.Te onkameetsateji intsameetakaayeeteri kaari koatsi intsameete. Okameetsati impinayeeteri maaroni tsameetantatsini.
Ayojeitakeri, 5.
Teonkameetsatejiroatsinayeeteri atini,teonkameetsatejimpasanatapiniteri,teOnkameetsateji iroashinoketeni,te onkameetsateii impashibentakaveari
Ayojeitakeri, 6.
Tempaatini anajeitake,akempetabakaajeintaka.Teonkametsatejinkantajeiteea gobiermo,kpbarrn aisati joeshi:"Kaaripini atini. Te pinkempetenaji narori."
Ayojeitakeri, 7.
Keario akempetabakaajeitaka Okameetsati inkabintsaajeiteemaaroni itiankanepee gobieme ankempeieitantearinimaaroniitsipapee.Teonkameetsatei inkanteete:"Tepinkameetsatei abiron."
Ayojeitakeri, 8.
Timatsishinejeitakeeriabinkatsaritepee. Intimerka koatsinerintsaneapitsajeiteero,okameetsati inkantakobentaieitee yora pinkatsaripee.Te onkameetsatei inishineter oashinonkaaieteeneme
Ayojeitakeri, 9.
Terika ontime antayetini, te onkameetsateji iraashitee yora kobaririya, te onkameetsateji Troiminkeashjeintee.Aisati te onkameetsatej iraashitee pashinice kipatsi.
Ayojeitakeri, 10.
Intimerika kantatsineri otimi kaani kameetsatatsi antakeri, okameetsati intime kaani kisheene.inisampitacoieitenteerYocakaari kisantatsiiniotanake keanoriaicantinivorakantakobenteeneri.
Ayojeitakeri, 11.
1.Ariorika intime atiri kantakobenteeri:"Timatsi yantin,poiminkeni.1rokantaincha te onkameetsatejnkantepinkatsari:"Keario, timatsiyantin.Okameetsat inijibate inkemisantee arori iriotasanotanteari jaoka okanta maaroni. Okameetsati iriotakojeitero maaroni ashaninkapee, onkanteata eiro yoasanketashiyeetee.
2.Ariorikatimiantayetinkaarisaneakojeiteeri abinkatsarite.Impojinkanterkaabinkatsaritepee te onkameetsatejioka antayetin. 1ro kantaineja teonkameetsatejinkisakoteero oka antitakari pegrani. Pineakero, peerani antantakaror, te intimeji tsaneakojeiteeroneri.
Ayojeitakeri, 12.
Te onkameetsatejirashereashitee itsipapee aisat eiro ikeashiteemparo abanco irashereanteeri.Te onkameetsatejiramenashitearo asankenayetini arionikca akoake amanakero. Te onkameetsateji inkantasteite ashaninkapee:"Te inkameetsatejyoka,timatsi yantayetini."Okameetsati intsaneakeari yora abinkafsaritepee.
Avoieitakeri, 13.
1.Oshinetaka ankenayetanake jaokanika anta aipatsiteki. Te onkameetsatej intsaneakojeiteero.2.Ankoakerika ajate pashiniki kipats te onkameetsateji intsaneakojtee abinkatsartepee.Aisati ankoakerika ampiaje aipatsiteki, te oqkameetsateji intsaneakojeiteero avinkatsarite.
Ayojeitakeri, 14.
1.Ariorika inkisashijeitee ashanincapeearori antaaipatsiteki,okameetsati iraakameetsajeitabake itsipapee atiri anta iipatsiteki iriori.
2.1rokantainchaarorka antakerokagnkameetsatatsiaipatsitek,eiro ajtitsiraakameetsajeitabake itsipapee atiri.
Ayojeitakeri,15.
1.Okameetsatiashaninka tasangieearmaaroni sabikaieitatsini aipatsiteki
2.Te onkameetsatejinkantashitee abinkatsaritee:"Te abiro noshaninka." Aisati te onkameetsateji inkantee:"Eiro noshinetimpitsibishaninkcateari itsipapee atiri.*
Ayojeitakeri,16.
1.Ariorika irantearitake shirampari aisafi tsinane, oshinetaka iraye aisati okameetsati intime itomipee.Teonkameetsateji inkanteeten:"Tepishaninkatenaiji:eiro pai”onashita pikemisantini:eiro pai."Irointi tsinane omonkarataker shirampani. Opinkatsataka irosati: oshinetaka onkcanteri shirampariokoakenika ayer;aisati,ariorikaairiomonkaratakeri,aisatioshinetaka onkante okoakenika ojokajeri.
2.Terikainkoye shirampariiraye,aisati terika onkoye tsinane aye,te onkameetsatej imperanayeeteani iraabakajeitea.
3.Okameetsati abamejeiteri atomipee amejeitar aisati abamejeiteri irantapinitero kameetsatatsin.Eirorika abametasanotirn kameetsa,eiro yaakameetsatabakaajeitatsi ashaninkapee.
Ayoieitakeri. 17.
1.Okameetsat irashitaarantea maaroni atin.Okameetsat irashitearo apaniro, aisatinkoakerka inkarajeiter itsipapee irashijeitearo maaroni.
2.Te onkameetsateji iraapitsayeeteri irobararo.
Ayojeitakeri, 18.
Okameetsati ankenkeshiretero paitapeerika akoajeitini,aisati okameetsati ankemisante.ankoakerika.Teonkameetsatej inkishimenteero abimkatsarite.Ankoakerika abashiniajero akemisantin, aisatioshinetaka.Okameetsati amajeiero paniro,aisatokameetsati ankarajeiteri ikoakayeeri Atasorentsite.
Ayojeitakeri, 19.
Okameetsati ankenkeshiretero paitapeerika akoayetiri aisati ankamanteri insipapee; te onkameetsatejinkishimenteeteero.Okameetsati abamejeitenaisati sabikajeitatsin pashinipeeki kipatsi.
Ayoieitakeri,20.
2.Terika ankoye, te onkameetsateji inkanteetee:"Jeri yoka pinkarajeitapiniteri."
Ayojeitaker,21.
1.Okameetsati ankamanteri abinkatsarite paitarika akoajeitiri irantayeteri. Ariorika ankamantasanoteri arori: terika aneeri aron, ankoyeakeri ashaninka, antiankeri inkamanter iriori.
2.Teonkameetsateji inkanteetee:"Tepinkameetsateji,tekatsipinkanteapamitakoteri abinkatsarite."
3.Teonkameetsatej impinkatsatashitea abinkatsanitepee, irointi okameetsati ankayeajeiteri pinkatsanibentajeitakeeri. Okameetsatinishinejeitee ampitapinitero ankante janikanikaakoake impinkatsaribentajeitee.Okameetsati asankenatero,teonkameetsateji iriotepinkatsari ianikanika kaani koatsi impinkatsaritaie aisati: tempa ikishinikari
Ayojeitakeri, 22.
Okameetsati iraakameetsatabakaajeitea maaroni sabikajeitatsin ipatsiteki, te onkameetsatej irashinonkaajeitea aparopee.Timatsi koiteimojeiteer: abari, abararo; akoajeitake ashaninkapee aakameetsateeri; akoajeitake aisati amayetero amejeitakan. Te onkameetsateji intsaneemparo.
Ayoieitakeri, 23.
1Okameetsationtime iaokarika antarpaiateri onkanteata amanantantearori koiteimoteeri Okameetsati antaroajate jaokarika akoiri; te onkameetsatej inkamantee itsipapee paitarika antayeterl. Te onkameetsateji aisati iroashibentakaajeitee yora tsameetakayeeri. Te onkameetsatejaisati inkantajeitee:"Eiro pitsameetitsi.
2.Ariorika amonkaratakeri itsipapee antaroajatake, okameetsati irimonkaratakea kireiki impinayeeteeri.
3.Ariorika antaroajate, okameetsati impinatasanojeitee yora ataroajatiniri onkanteata eiro ashinonkatsi.Aisati teancovei ashinonkavea ajina aisati atomipee.Aniorika ashinonkaabetea.ari okameetsati inkabintsayee itsipapee.
4Ankoakerica.okameetsati ankarajeiteri tsipapee taroajatininiri abatorote ankamantajeiteri paita akoaieifini.Anionka amitakotabakaaieitea inkemisantaieitee.impaieiteemaaroniirebiieitakeeni.
Ayojeitakeri,24.
Okameetsati irishineieitee abatorote amaoreapinite,Te onkameetsateji intsameetakaapinijeitee osamani.Kameetsairishinejeitee amaoreajeiteaparopee kitaiteri festa,aisat impinajeitee okempetaka ataroajatake.
Ayojeitakeri, 25.
1.Tempa akoajeitake abari,aitsaare,abanko aisati aabintarontsi.Arionika antsameetener abatorote okameetsati impinatee kireiki amanantantearori maaroni koiteimoieiteeri.aisati koiteimotirori ajina aisati atomipee.Aisati terka amatero antaroajate,aisatiariorika anteashipatanake onkameetsate ontime koiteimoteeni.Aisati okameetsati ontime koiteimoteror kamajmentaaro iroor.
2.Okameetsati ankabintsaasanotero tsinane timatsiri otomipee, aisati okameetsati icabintsaasanoteri injanikipee,maaroni. Ininti kabintsaasanojeiterineri
ishaninkapee inior.
Ayojeitakeri, 26.
1.Okameetsati ontige inishitoriatanteari maaroni atiripee. Ariorika inkee primaria, jero aisati segundariaeonkameetsateji impinatero inkeanteari eskoera.Okameetsati aisati imperangyeeteari inkye,te onkameetsatejinisokjaye ebankaripee.Okameetsati ontime pashimipee eskoera iriotanteari ashaninkapee mecanico, agropecuaria, paitapeerica.Okameetsati ontime aisati universidad inkeanteari matasanotirorisankenarentsi,Ariorika ifpinatero irointi yora keajeitatsiri.
2.Okameetsati abamejeiteri keajeitatsin escoeraki intimajeite kameetsa, inkabintsaajeiteri itsipapee aisati irishineteni itsipapee intime kameetsa. Tempa okameetsati ankabintsaajeiten itsipapee, aakameetsajeiten. Eiro akisashitanitsi poneachani pashiniki kipatsi, neanatantarori otsipapee neantsi.Aisati eiro akisashiyetanitsinashitachari imeshina,aisatiyora kaari kempejeiteene ikemisantiOkameetsati amitakojeiteri maaroni atiniaakameetsatabakaajeitea,apimajeite Kameetsa.
3.Yora astitariri itgrfpee inio kantatsineri jaokarika intiankeri itomipee inkeanteari escoera.
Ayojeitakeri,27.
1.Oshinetaka irantajeitero maaroni oka yantayetr ishaninkapee. Te onkameetsatejintsaneempan.Okameetsati inibeshireimentearo timayetatsini inampiki: esooera, kampo, iroane, maaroni 2.Ariorika irobetsikero ashaninkapee paitanika, aisati anorika irisankenatero paitanika, tempa iniotake ashitaron. Inkoakerikaokameetsatimpimantero;teonkameetsatejinkoshiyeeteri.
Ayoieitakeri,28
Okameetsati irishinejeiteeroabinkatsaritepeeoka asankenatakotaker;teonkameetsateji intsaneapitsateero.
Ayojeitakeri,29.
1Arionika ankoake antimajeiteameetsa,eiro akantashitapinitari itsipapee inkabintsaajeitee.aisati iraqitakojeitee.Iroipf okameetsat ankabintsaajeiteri inon,ami takojeiteri.lmpojikea antimajeite kameetsa.
2.Otimi osheki kaneetsayetatsini asankenatakotakeni. Okameetsati amayetero oka akoajeitini aisati amejeitakarika.1ro kantaincha te onkameetsateji antsaneakeani oka ikoajeitakeri itsipapee.Yora pinkatsari aisati yora kobarinia aisati yora joeshi inkamantajeitee paitarka antajeiteri onkanteata eiro ashereinitsitsipapee,aisationkanteata eiro abashinonkairitsi,3.Okameetsat maaroni oka ashinejeitini itsipapee,iro kantaincha teonkameetsatej irantero kaani akoakaajeitakeririka maaroni atiripee.
Ayojeitakeri, 30.
Okameetsati amonkarajeitero maaroni asankenajeitakeri aka. Te onkameetsatej intsaneapitsaieiteero abinkatsantepee aisati ashaninkapee.Okameetsati ashineieiter maaron alfini inisabikajeite kameetsa.


BANDERA

ESCUDO
Otros libros recomendados

El muñeco de brea. Cuento No. 16 · 2012
MINEDU
17 págs.

¿Paita piñayetiri? Cuento No. 26 · 2012
MINEDU
19 págs.

La huallata y el zorro. Cuento No. 22 · 2012
MINEDU
21 págs.

La fiesta de la Candelaria. Cuento No. 23 · 2012
MINEDU
15 págs.

La papa, tesoro de la tierra. Cuento No. 13 · 2012
MINEDU
13 págs.

Abecedario. Cuento No. 25 · 2012
MINEDU
18 págs.

Antami, antamijaniki abintantatsiri. Cuento No. 29 · 2012
MINEDU
17 págs.

¿Y Tú Qué Ves? Cuento No. 26 · 2012
MINEDU
19 págs.
