E'iti tiuséijre cháanaka: cuento cora de tradición popular
Respuesta rápida
Cuento cora «E'iti tiuséijre cháanaka» transcrito completo, con ilustración de una figura gestante bajo la luna y QR para escuchar la versión oral; ejemplo de diversidad lingüística de México.
Solución — Página 174
Múltiples lenguajes. Libro de Educación Primaria Grado 5° Ciclo Escolar 2025 - 2026
E'iti tiuséijre cháanaka
La página presenta una historia en lengua cora (una lengua uto-azteca de México), acompañada de una ilustración nocturna: una figura humana de cabello largo rosado, frente a un cielo estrellado con luna creciente, y en su vientre un círculo claro con un germen o embrión en formación, símbolo de la gestación.
Transcripción del texto
E'iti tiuséijre cháanaka
Yaapú ti'nyúukari tikin a'najpú ityáj náimi ajnáana Náasisaa, Téijkame jemin i cháanaka ajtá i máxkirai, góutaaguaka'a i tabóujsimua yaati'xáata tikin mata'a já guatéchain majtá tyuipuán iyakui cháanaka japuá.
Muxáj kimenpú góutaaguaka'a tǐ'ki nájkí'ta gojoutyájtua.
Áuna me'séira aijme taboujsimua matákua'naxi.
Tǐ'ki aijna tanáana Náasisaa, ukipuapú guatákiinitya'a, yán guajaikagua'xijre uyóujmua matǐjmí jetsán guatyáaki yán miye'ntiné tajapuá. Kapú ain jé'i, matákua'naxi máj akábib i yán juté'e, makaupixií ujetsé matǐjmi chuéj kij tentyóu metya'úrara, ajtá i Taja'as xu'rabe'táana tiuirij tyautyájtua ajpui tanáana Náasisaa tsǐkiri guatyákistaka ukipuá ki men. Japuanpú aijna chuéj utiajka tǐ'ki goutaijte aijme tabóujsimua guataijte máj atapa'tsaren metya'tanya'tikǐ'kaa ayaapú tiutéjbe máj tiunéitan.
Ayaapú tiuséijre cháanaka. Ayáj tigua'nyuúukari Náayeri.
— Nota al margen: «Escanea el código QR o consulta la página de internet para escuchar esta historia basada en un cuento cora de tradición popular. http://bit.ly/3lzBGce»
Comprensión de la página
- La página pertenece al libro Múltiples lenguajes de Primaria, y su propósito es reconocer la diversidad lingüística de México: aquí se muestra una narración oral en lengua cora, hablada en Nayarit.
- La estructura narrativa sigue el patrón del cuento tradicional: presentación de la protagonista (Náasisaa), planteamiento de la situación (una mujer o figura femenina ligada a la gestación), desarrollo de los hechos y cierre fórmulo «Ayaapú tiuséijre cháanaka» («Ahí termina/себя termina la historia»), con firma o dedicatoria «Ayáj tigua'nyuúukari Náayeri».
- La ilustración refuerza el tema: el vientre luminoso con la figura embrionaria sugiere un relato de origen o de nacimiento, típico de los cuentos de tradición popular.
- El recurso digital (código QR y enlace bit.ly) permite escuchar la versión oral, lo que enriquece la comprensión lectora y la valoración de la oralidad.
Respuesta: La página transcribe íntegramente el cuento cora «E'iti tiuséijre cháanaka», ilustra su tema de gestación/origen y ofrece un QR para escuchar su versión oral, como ejemplo de diversidad lingüística de México.
Contenido de la página
E'iti tiuséijre cháanaka
Yaapú ti'nyúukari tikin a'najpú ityáj náimi ajnáana Náasisaa, Téijkame jemin i cháanaka ajtá i máxkirai, góutaaguaka'a i tabóujsimua yaati'xáata tikin mata'a já guatéchain majtá tyuipuán iyakui cháanaka japuá.
Muxáj kimenpú góutaaguaka'a tǐ'ki nájkí'ta gojoutyájtua.
Áuna me'séira aijme taboujsimua matákua'naxi.
Tǐ'ki aijna tanáana Náasisaa, ukipuapú guatákiinitya'a, yán guajaikagua'xijre uyóujmua matǐjmí jetsán guatyáaki yán miye'ntiné tajapuá. Kapú ain jé'i, matákua'naxi máj akábib i yán juté'e, makaupixií ujetsé matǐjmi chuéj kij tentyóu metya'úrara, ajtá i Taja'as xu'rabe'táana tiuirij tyautyájtua ajpui tanáana Náasisaa tsǐkiri guatyákistaka ukipuá ki men. Japuanpú aijna chuéj utiajka tǐ'ki goutaijte aijme tabóujsimua guataijte máj atapa'tsaren metya'tanya'tikǐ'kaa ayaapú tiutéjbe máj tiunéitan.
Ayaapú tiuséijre cháanaka. Ayáj tigua'nyuúukari Náayeri.
Escanea el código QR o consulta la página de internet para escuchar esta historia basada en un cuento cora de tradición popular. http://bit.ly/3lzBGce
Glosario (4)
- Lengua cora (nayeri)
- Lengua uto-azteca hablada por el pueblo cora o nayeri en Nayarit, México.
- Cuento de tradición popular
- Narración transmitida oralmente de generación en generación, de autor anónimo.
- Oralidad
- Transmisión de conocimientos y relatos mediante la palabra hablada.
- Náasisaa
- Nombre de la protagonista del cuento cora transcrito en la página.
Preguntas para practicar
¿Qué aprendes sobre la diversidad lingüística de México al leer este cuento en lengua cora?
Aprendo que en México existen muchas lenguas indígenas vivas, como la cora de Nayarit, y que cada una tiene sus propias historias y tradiciones; leerla me ayuda a valorar esa diversidad cultural y a respetar a las comunidades que las mantienen.
¿Por qué incluir el código QR y el enlace para escuchar la historia?
Porque las historias de tradición popular nacieron en la oralidad; escucharlas permite apreciar la entonación, el ritmo y el vocabulario propios de la lengua cora, y facilita la comprensión de un texto en otra lengua.
Según la ilustración, ¿qué podría simbolizar el círculo luminoso en el vientre de la figura?
Podría simbolizar la gestación o el origen de la vida, un tema frecuente en los cuentos de tradición popular que explican cómo nacieron los seres o los lugares.
Temas y conceptos clave
Fuentes y referencias
- http://bit.ly/3lzBGce
Figuras de la página (2)


Preguntas que la gente también hace
¿Qué es la lengua cora y dónde se habla en México?
¿Qué características tiene un cuento de tradición popular?
¿Cómo ayuda el audio y el código QR a comprender una historia oral?
- • Conocer la noción de cuento y tradición oral
- • Reconocer que México tiene lenguas indígenas vivas
- • Haber leído textos narrativos básicos
📝 Transcripción de la página (texto seleccionable) 1129 caracteres
E'iti t tiuséijre cháanaka
Yaapu tinyúukari tikin a'najpú ityáj náimi ajnáana Náasisaa,Téijkame jemin i cháanaka ajtá i máxkirai, góutaaguaka'a i tabóujsimua yaati'xáata tikin mata'a já guatéchain majtátyuipuán iyakui cháanaka japuá.
Muxáj kimenpú goutaaguaka'a tiki nájki'ta gojoutyájtua.
Auna me'séira aijme taboujsimua matákua'naxi.
Tiki aijna tanáana Náasisaa, ukipuapú guatakinitya'a, yán guajaikagua'xijre uyóujmua mat'jmí jetsán guatyáaki yán miye'ntiné tajapuá. Kapú ain jé'i, matákua'naxi máj akábib i yán juté'e, makaupixii ujetsé matijmí chuéj kij tentyóu metya'urara, ajtái Taja'as xu'rabe'táana tiuirij tyautyájtua ajpui tanáana Naasisaa tsikiri guatyákistaka ukipuá ki men. Japuanpú aijna chuéj utiajka tiki goutaijte aijme tabóujsimua guataijte máj atapa'tsaren metya'tanya'tikikáa ayaapú tiutéjbe máj tiunéitan.
Escanea el código QR o consulta la página de internet para escuchar esta historia basada en un cuento cora de tradición popular.
Ayaapú tiuséijre cháanaka. Ayáj tigua'nyuúukari Náayeri.
173


Otros libros recomendados

Múltiples lenguajes. Libro de Educación Primaria Grado 3° Ciclo Escolar 2025 - 2026
SEP/CONALITEG
259 págs.

Colección Nanahuatzin. Múltiples lenguajes. Libro de Educación Telesecundaria Grado 3° Ciclo Escolar 2025 - 2026
SEP/CONALITEG
163 págs.

Colección Sk´asolil. Múltiples lenguajes. Libro de Educación Telesecundaria Grado 2° Ciclo Escolar 2025 - 2026
SEP/CONALITEG
163 págs.

Colección Ximhai. Múltiples lenguajes. Libro de Educación Telesecundaria Grado 1° Ciclo Escolar 2025 - 2026
SEP/CONALITEG
163 págs.

Múltiples lenguajes. Libro de Educación Primaria Grado 6° Ciclo Escolar 2025 - 2026
SEP/CONALITEG
259 págs.

Múltiples lenguajes. Libro de Educación Primaria Grado 1° Ciclo Escolar 2025 - 2026
SEP/CONALITEG
259 págs.

Múltiples lenguajes. Libro de Educación Primaria Grado 2° Ciclo Escolar 2025 - 2026
SEP/CONALITEG
259 págs.

Múltiples lenguajes. Libro de Educación Primaria Grado 4° Ciclo Escolar 2025 - 2026
SEP/CONALITEG
259 págs.
