Saltar al contenido
MisLibrosTexto
Ad

Soi Mano betan Tsirin Niwe ini — Orientaciones para el docente

📄 teoria comprension-lectora 🎓 otro Referencia Perú 🇵🇪 PE 🗣 Español
Página 4
4 de 12
Página 4 de Guía para el docente “Jakoinra yoyo ati iketian katotabo 2019” : Shipibo - Konibo · 2019
Anterior Página 4 / 12 Siguiente

Respuesta rápida

  1. Acciones correctas: Tsirin Niwe cruzó primero y cayó al río; Soi Mano llamó una vez a la gente para rescatar a su hijo.
  2. Tarea familiar: preguntar a padres cómo se rescata a alguien del río.
  3. Ver la estrella «nai isati» es señal de muerte próxima (saber cultural Shipibo).
  4. Soi Mano = padre valiente, el que corrió, el que no cruzó, el bondadoso. Shano Kea = conocedor del bosque, guía del grupo.
  5. El curandero viajó a otro plano espiritual para salvar a Shano Kea y regresó con consejos.
📚 theory comprension-lectora ⭐⭐ Dificultad 2/5 ⏱ 6 min lectura

Solución — Página 4

Guía para el docente “Jakoinra yoyo ati iketian katotabo 2019” : Shipibo - Konibo · 2019

1
Ejercicio 1

Lectura 1: Soi Mano betan Tsirin Niwe ini

Traducción aproximada al español: Esta es una historia antigua. Nos cuenta sobre dos personas que viajaron juntas. Tsirin Niwe, su compañero, cruzó primero el puente de palo, pero cayó al agua del río. Soi Mano llegó al borde pero no pudo ayudarlo. Llamó a otros para rescatar a su hijo. Yosi Shano Kea vio un día que Tsirin Niwe iba a ser arrastrado por el río para siempre. Soi Mano fue con su curandero (yosi) para rescatar a Tsirin Niwe. El curandero y Yosi Shano Kea regresaron juntos. Soi Mano le dio comida a su compañero y luego silbó para llamar a las aves.

Esta lectura sirve para que los niños narren situaciones de ayuda mutua y aprendan vocabulario de la naturaleza en Shipibo-Konibo.

1
Ejercicio 1

— Identificar acciones de la historia (Jaskara iikainabo yoikin bochoa)

Pregunta: ¿Qué acciones sucedieron en la historia de Soi Mano y Tsirin Niwe?

Opciones correctas (marcadas con O en el original):

✓ Tsirin Niwen amakiri tsakakasa iki, ikaxbi nonti bismanbaini jenenko soo irita iki. Tsirin Niwe cruzó primero el puente, pero cayó al agua desde el puente de madera.

✓ Westiora titan rateyonkin jonibo yoiya iki jawen bake manota benakinkanti. Una sola vez llamó a la gente para que ayudaran a rescatar a su hijo que cruzó el puente.

Opciones incorrectas:

  • Soi Mano jenenko chorona iki jawen wetsa benai, ikaxbi merati atipanyama iki ✗
  • Yosi Shano Kean oni paenmeran oinna iki, Tsirin Niwe akoronman neten joti jisamabines itina ✗
  • Soi Mano jawen yosi betan ianman kaa iki Tsirin Niwe benai ✗
  • Akoron betan yosi Shano Kea jenemeranoax reteanana iki ✗
  • Soi Manon jawen wetsa bia iki, bixon romen xoon ayona iki beyosa jishtenti kopi ✗
Respuesta

Las afirmaciones correctas son la 1.ª y la 3.ª (marcadas con O).

2
Ejercicio 2

— Preguntar a los padres (orientación docente)

Ikon yoiya: Pedir a los estudiantes que pregunten a sus padres cómo se rescata a alguien que cayó al río para luego contarlo en clase.

Tipo: Actividad de investigación familiar — no resoluble en aula, requiere tarea para casa.

Ad
3
Ejercicio 3

— La estrella como señal (orientación docente)

Ikon yoiya: "Nai isati ikajoi riki mawati kai yoi" — Ver cierta estrella es señal de que alguien está por morir.

Contexto cultural: En la cosmovisión Shipibo-Konibo, ciertos astros son señales de eventos importantes. Esta es una actividad de reflexión cultural oral.

4
Ejercicio 4

— Clasificación de personajes (Ikon yoikin jaskaakin bochoa)

Rol del personaje Personaje
Akinkana irake amis joni (padre valiente del hijo) Soi Mano
Axebo onan joni (persona que conoce el bosque/plantas) Shano Kea
Rakema joni (persona que corrió/huyó) Soi Mano
Jemabo koirana joni (persona que guió al grupo) Shano Kea
Benakin jenemisma (el que no cruzó el puente) Soi Mano
Noimis joni (persona bondadosa/generosa) Soi Mano
5
Ejercicio 5

— El curandero (yosi) viajero (orientación docente)

Ikon yoiya: El curandero (yosira) se fue a otro lugar (meraya rokotoro). Los estudiantes deben contar que el curandero fue a impedir que Shano Kea muriera. Los curanderos van a territorios lejanos y vuelven, dando consejos a los suyos. Estas personas son sabias y se comunican con seres espirituales; por eso su familia no sabe cuándo volverán.

Lectura 2: ¡Jawekeskaaxonki moka rao ati iki?

Traducción aproximada: ¿Cómo se prepara la medicina (moka rao)?

Esta es una lectura de saberes tradicionales. Nos enseña cómo preparar remedios caseros para no tener que ir al médico cuando los chirichanpo (tábanos/mosquitos que transmiten enfermedades) atacan. A través de estas lecturas, los niños aprenden escuchando, repitiendo y observando cómo se hace, y también aprenden a pensar en otras formas de resolver problemas.

Ad
1
Ejercicio 1

a — Uso del moka rao (orientación docente)

Ikon yoiya 1.a: Moka raon jos akana pei piax chirichanpobo yora neneai kopi. Traducción: Preparar el remedio moka rao exprimiendo su jugo para sanar el cuerpo afectado por chirichanpo.

Respuesta docente: Los estudiantes deben describir el proceso de preparación del remedio medicinal.

1
Ejercicio 1

b — Cuidado de plantas medicinales (orientación docente)

Ikon yoiya 1.b: Yoa banabo tsorismatima kopi. Traducción: No destruir las plantas medicinales (yoa banabo).

Respuesta docente: Reflexión sobre la conservación de plantas medicinales en la comunidad.

¿Te fue útil esta página?

Preguntas que la gente también hace

¿Qué es el moka rao en la cultura Shipibo-Konibo?
Consulta la solución completa arriba o explora el libro entero para temas relacionados.
¿Cómo se identifican los personajes en un relato Shipibo?
Consulta la solución completa arriba o explora el libro entero para temas relacionados.
¿Qué rol tiene el curandero (yosi) en las historias Shipibo-Konibo?
Consulta la solución completa arriba o explora el libro entero para temas relacionados.
¿Qué señales naturales usa la cosmovisión Shipibo para predecir eventos?
Consulta la solución completa arriba o explora el libro entero para temas relacionados.
¿Cómo enseñar comprensión lectora en lengua originaria?
Consulta la solución completa arriba o explora el libro entero para temas relacionados.
📌 Antes de leer esto
  • Conocimiento básico de vocabulario Shipibo-Konibo (pág. 1-3)
  • Familiaridad con estructura narrativa de cuentos tradicionales
Siguiente tema sugerido
pág. 5
📝 Transcripción de la página (texto seleccionable) 2448 caracteres

3.Ikon yoiya:Miara raketima ikaiki. jenetianra tokorobo keotaijene tsosinai yoi, jatianra yapa yomerati jakon iki.

4.Nato yoka ikainra bakebaon jaton shinamanbi yoiti jake.

Soi Mano betan Tsirin Niwe ini

Nato riki imaa wisha. Nenora noa yoiyai wetsa rabe ianman yomerai kaní. Tsirin Niwe, wetsa chini, jaronki akoronman binike, jaskarainronki yosi Shano Kea meraya joni ikax inon yoinmetax akoron betan mawanon kaman reteananike. Nato wishameranxonra bakebo imaa wishabo yoyo atin keen itan jaton shinanbo mesko akin kanoaxon jato yoiti onanbo imakasai.

> lkon yoiyabo

1.Jaskara iikainabo yoikin bochoa.

Soi Mano betan Tsirin Niwen yomerai kaxon ani amakiri merakana iki.

O Tsirin Niwen amakiri tsakakasa iki, ikaxbi nonti bismanbaini jenenko soo irita iki.

Soi Mano jenenko chorona iki jawen wetsa benai, ikaxbi merati atipanyama iki

O Westiora titan rateyonkin jonibo yoiya iki jawen bake manota benakinkanti.

Yosi Shano Kean oni paenmeran oinna iki, Tsirin Niwe akoronman neten joti jisamabines itina.

Soi Mano jawen yosi betan ianman kaa iki Tsirin Niwe benai.

Akoron betan yosi Shano Kea jenemeranoax reteanana iki.

Soi Manon jawen wetsa bia iki, bixon romen xoon ayona iki beyosa jishtenti kopi.

2.Ikon yoiya: Jawen bababaon paranan onsa akoron betan reteananti kopi.

3.Ikon yoiya:Nai isati ikajoi riki mawati kai yoi.

4.Ikon yoikin jaskaakin bochoa.Akinkana irake amis joni: Soi Mano, Axebo onan joni:Shano Kea, Rakema joni: Soi Mano, Jemabo koirana joni: Shano Kea, Benakin jenemisma:Soi Mano, Noimis joni:Soi Mano.

5.Ikon yoiya: Yosira ika iki meraya rokotoro. Wishameranra yoiyai akoron betan reteananti kopi yosi Shano Kea inon yoinmeni. Meraya joniboresa itipanke oni xeatanan naikiax wetsa netebaon kai itan yoinabaon yoinmeti. Nato jonibo riki oinxonres iamax meexon isin onanaibo. jaskaribira jawen raebo betan yoyo ikai.

iJawekeskaaxonki moka rao ati iki?

Nato wisha riki jaskaaxon jaweki ati yoiya. Nenora moka rao akin jaskaakin ati noa yoiyai,chirichanpobaon yoa banabo jakomaitian raonti kopi. Neskara wishabo meranxon non nokokasai riki bakebaon wishabo yoyo axon ninkatanan jaskaakin jaweki atibo onana iti iamax wetsa shinan jaskaakin atibo pikoti.

> lkon yoiyabo

1.a Ikon yoiya:Moka raon jos akana pei piax chirichanpobo yora neneai kopi

1.b Ikon yoiya:Yoa banabo tsorismatima kopi.

4

Guia para el docente Jakoinra yoyo ati iketian katotabo 2019

![](page=0,bbox=[754, 252, 1071, 485])

Ad

Páginas cercanas

Otros libros recomendados

Ver todos →
Ad

Usamos cookies propias y de terceros para personalizar contenido, mostrar publicidad y analizar el tráfico. Las cookies necesarias siempre están activas.