Mikuna yanukuy — Preparación de alimentos tradicionales en Ayamarka
Respuesta rápida
Página de contenido cultural. No hay ejercicios con respuesta única. Actividad principal: producción escrita en quechua sobre preparación del Sanku (plato ceremonial andino).
Solución — Página 153
Llaqtanchikpa kawsayninkuna - Chanka : saberes de los pueblos - Comunicación y Ciencia y Tecnología quechua, variante Chanca · 2021
Lectura
Sanku ruranapaq qillqata qillqaykamuy (Escribe para preparar el Sanku)
Mikuna yanukuy (Preparación de alimentos)
En la fiesta de Ayamarka, se preparan alimentos secos procedentes de los frutos de la temporada. Ese año, los difuntos reciben alimentos para su sustento. Por eso, en el día de los fallecidos y de los vivos, se preparan alimentos dulces. Así, la familia y la comunidad, siguiendo la crianza de los animales, preparan los alimentos. Las familias aprecian mucho estos alimentos.
Chuchuqa almusu (Sopa de choclo seco)
Para preparar esta sopa se debe:
- Desde la madrugada de ese día, matar el pollo y limpiar bien su interior con olores para que huela bien.
- Poner agua en la olla y, cuando esté hirviendo, echar el pollo limpio.
- Cuando el maíz tierno esté cocido, secar y moler el choclo seco (chuchuqa) en trozos gruesos.
- Cuando la carne esté casi cocida, añadirla a la olla y agregar papa menuda.
- Sazonar con especias de carne para dar buen sabor al plato.
Quwimanta mikuna (Plato de cuy)
En la fiesta interior de Ayamarka, el plato de cuy es infaltable. Para ello, la familia cría y reproduce cuyes; ese día, para dar a la familia, se cazan los cuyes machos y hembras. Su preparación es:
Quwi tipiy (Sacrificio del cuy): Los cuyes pequeños de la casa se atrapan uno por uno desde la parte trasera de la trampa, se cuelgan y se les tuerce el cuello.
Actividad de escritura
Sanku ruranapaq qillqata qillqaykamuy (actividad de producción escrita — ver sección preguntas abiertas)
Glosario
- Ayamarka: Fiesta andina de los difuntos (equivalente a Día de los Muertos)
- Sanku: Masa ceremonial de maíz usada en rituales andinos
- Chuchuqa: Maíz cocido y secado al sol; usado en sopas tradicionales
- Chuchuqa almusu: Sopa espesa de chuño/choclo seco con pollo
- Quwi: Cuy (cobayo), animal doméstico consumido en festividades
- Quwi tipiy: Técnica de sacrificio del cuy
- Ayllu: Comunidad o familia extendida andina
- Llaqta: Pueblo, comunidad
- Wañuqnin: Difunto/fallecido
- Kawsakuq: El que vive / los vivos
Preguntas que la gente también hace
¿Qué alimentos se preparan durante la fiesta de Ayamarka en la cultura Chanka?
¿Cómo se prepara la Chuchuqa almusu en la tradición quechua?
¿Cuál es el significado del Sanku en las ceremonias andinas?
¿Por qué el cuy (quwi) es importante en las festividades del pueblo Chanka?
¿Qué relación existe entre la preparación de alimentos y el culto a los difuntos en los Andes?
- • Conocimiento básico de la fiesta de Ayamarka y su significado cultural
- • Vocabulario quechua sobre alimentos y preparación culinaria
- • Ver páginas anteriores: contexto de las festividades andinas del pueblo Chanka
📝 Transcripción de la página (texto seleccionable) 1221 caracteres
Sanku ruranapaq qillqata qillqaykamuy.
Mikuna yanukuy; ayamarka raymipiqa chaki, chay ukupi lluqsiq kawsaykunamantam mikunataqa rurana; chay watapi kawsaytam wañuqninchikunam kawsayta mikunapi qupuna;chaymi kawsakuqpa, wañukuqpa punchawninchikpiqa miski mikunata rurana; chaytam ayllupa, llaqtapa kawsayninman,uywa uywakusqanmanhinam mikunata yanukunku.Kay mikunakunatam ayllukunaqa anchataqa yanunku.
Chuchuqa almusu; kay mikuna rurananpaqa chay punchaw tutallamantam wallpata nakana hinaspa ukuntinta sumaqta maqlliruspa asnapawan qawaychaykuna; chaymantam mankapi yakuta churkuspa timpuchkaq yakuman wallpa aychata kamana hinaspam llullu sara yanuspa, qasachispa, chakisqa chuchuqata chambrallata kutarunku hinaspa kay kutata aycha yaqa chayasqa mankaman qaychiykunku, chaymanta ñutu papata churanku,chaynallataqmi aychapaq asnapakunawan mikunataqa miskipaykachinku.
Quwimanta mikuna; ayamarka uku raymipiqa kananpunim quwi mikuy, chaypaqmi aylluqa quwitaqa mirachirqaku, puquchirqaku;chay punchawmi aylluman haypananpaq kamata kututukunata,china quwikunata hapiruna. Kay mikuytaqa kayhinata rurakun:
Quwi tipiy; wasi uchuy uywataqa huk hukllamantam qipa atakachanmanta hapiruspa warkuruna hinaspa kunkanmanta
151
Otros libros recomendados

Mi mantita linda. Cuento No. 3 · 2009
MINEDU
8 págs.

El Muqui. Cuento No. 11 · 2009
MINEDU
10 págs.

Nunash, la bella durmiente. Cuento No. 12 · 2009
MINEDU
10 págs.

El zorro enamorado de la Luna. Cuento No. 7 · 2009
MINEDU
8 págs.

Con los ojos abiertos yo escucho. Cuento No. 2 · 2009
MINEDU
8 págs.

El viaje al cielo. Cuento No. 9 · 2009
MINEDU
12 págs.

Primera Colección de Biografías para Niños y Niñas : José María Arguedas · 2015
MINEDU
15 págs.

Guía para el docente “Jakoinra yoyo ati iketian katotabo 2019” : Shipibo - Konibo · 2019
MINEDU
12 págs.
