Tamal, Sara pila muti y Sanku - Preparación de comidas tradicionales Chanka
Respuesta rápida
Página descriptiva de saberes culinarios Chanka en quechua. No hay ejercicios con respuestas únicas. Ver glosario y resumen en solution_md.
Solución — Página 150
Llaqtanchikpa kawsayninkuna - Chanka : saberes de los pueblos - Comunicación y Ciencia y Tecnología quechua, variante Chanca · 2021
Lectura
Tamal pintuy (Pintado del tamal)
Se esparce la masa de maíz sobre la hoja de plátano, se aplana y decora, luego se coloca en la olla para cocinar.
Tamal waykuy / yanuy (Cocción del tamal)
En el fondo de la olla se extienden hojas de plátano para que el tamal no se queme. Encima se apilan los tamales decorados bien ordenados, se cubren nuevamente con hojas, se agrega poca agua y se cuece toda la noche hasta que el fuego se apague; al amanecer están listos.
Tamal mikuy (Consumo del tamal)
Se come por la mañana, tibio, con agua caliente. Da energía y llena por mucho tiempo. Se puede compartir con otras familias. Dura dos días; se guarda en canasta o sansa (cesto) bien abrigado para comer después.
Sara pila muti y otras preparaciones
Algunas comunidades elaboran comidas a base de maíz pelado (sara pila): se cuece sin retirar la cáscara; también se mezcla con huevo para hacer tiqtisqa. Además se prepara la sara pila almuso (desayuno de maíz). Estas preparaciones se acompañan con intestinos de animal, carne, cuero de cerdo frito y habas secas tostadas (chaki hawas).
Sara pila waqaychay (Conservación del maíz pelado)
Esta preparación dura mucho tiempo conservada. Para preservarla: pelar el maíz, secar bien, envolver en costal y guardar. Cuando se quiera cocinar, hidratar y hervir.
Sanku ruray (Preparación del sanku)
Solo el yachaq (sabio/a) sabe prepararlo. Este alimento da buena energía (kallpa), sacia rápidamente y dura mucho. Lo prepara la yachaq mama. Las comunidades lo valoran mucho...
Glosario
- Tamal: preparación andina de masa de maíz envuelta en hoja y cocida al vapor
- Sara pila: maíz pelado / maíz mote
- Muti: mote, maíz cocido sin pelar la cáscara
- Tiqtisqa: preparación de maíz con huevo
- Almuso: almuerzo / desayuno
- Sanku: masa de maíz tostado, alimento ritual y cotidiano
- Yachaq: persona sabia, conocedora de saberes ancestrales
- Yachaq mama: mujer sabia, transmisora de saberes
- Chaki hawas: habas secas tostadas
- Kallpa: energía, fuerza vital
- Waqaychay: conservar, guardar
- Pintuy: pintar, decorar
- Waykuy / Yanuy: cocinar
- Sansa: cesto, recipiente de almacenamiento
Preguntas que la gente también hace
¿Cuáles son los pasos para preparar el tamal en la tradición Chanka?
¿Qué es el sanku y quién lo prepara según la cultura Chanka?
¿Cómo se conserva la sara pila (maíz pelado) en las comunidades andinas?
¿Qué rol cumple el yachaq mama en la transmisión de saberes culinarios?
¿Cuánto tiempo duran los tamales chanka y cómo se guardan?
- • Conocimiento básico del quechua variante Chanka
- • Ver páginas anteriores: introducción a los saberes del pueblo Chanka
📝 Transcripción de la página (texto seleccionable) 1571 caracteres
Tamal pintuy; chay chapusqa masatam qarapaman,lapituman churaspa mastarina hinaspam pintuspa /yanuna mankaman chupqasqata churana.
Tamal waykuy/ yanuy; chaypaqmi mankapa sikinpi achka qarapata mastana; chaytam mana tamal kañakunanpaq churana; chaypa hawanmanmi pintusqakunata sumaq pirqasqata churana; hinaspam kaqmanta qarapawan sumaqta qatana;chaymantañam as niraq yakuta hichaykuspa tukuy tuta waykuna/ yanuna, chaymi yanta,nina wañunankama waykukunqa/yanukunqa hinaspa tutamantapaq quñichalla tarikunqa.
Tamal mikuy; tutamanta mikuypim tamaltaqa ñukñu, yaku timpusqawan mikuna; chay mikuymi kallpata qukun, unay hapikun hinallataqmi wakin ayllumanpas mallichimuna.Tamaltaqa iskay punchaw imam waqaychana, chaytam kallanapi, sansapi quñichispa mikuna.
Huk ayllukunaqa, llaqtakunapiqa sara pilamantaqa, huk mikunatam ruranku, chaymi kanman sara pila muti, chaypaqa sara pilatam timpuchispa mana tipqakuspaña mikuna hinallataqmi runtuwan chapuykuspa tiqtisqatapas ruranku;yanunkutaqmi sara pila almusutapas; chaytam uywapa chunchulninwan, aychanwan, kuchi qara kankasqawan chaki hawas chullusqawan ruranku.
Sara pila waqaychay; kay kawsay rurasqaqa unaymi hawkalla waqaychakun, chaypaqmi sarata pilaruspa sumaqta chakiy chakita chakirachispa llaspa wayqapi kipuruspa waqaycharuna; chaytam sapa kuti chaymanta mikunata yanuyta munaspa chulluchispa yanuna.
Sanku ruray; kay mikunataqa yachaqmi ruranan,chaynallataqmi kay mikunaqa allin kallpata hapichiwanchik,aslla saksachiwanchik, unayta hapikun ima; kaytaqa yachaq mamam ruranan. Anchataqa ayllukunaqa sumaqta
148
Otros libros recomendados

Mi mantita linda. Cuento No. 3 · 2009
MINEDU
8 págs.

El Muqui. Cuento No. 11 · 2009
MINEDU
10 págs.

Nunash, la bella durmiente. Cuento No. 12 · 2009
MINEDU
10 págs.

El zorro enamorado de la Luna. Cuento No. 7 · 2009
MINEDU
8 págs.

Con los ojos abiertos yo escucho. Cuento No. 2 · 2009
MINEDU
8 págs.

El viaje al cielo. Cuento No. 9 · 2009
MINEDU
12 págs.

Primera Colección de Biografías para Niños y Niñas : José María Arguedas · 2015
MINEDU
15 págs.

Guía para el docente “Jakoinra yoyo ati iketian katotabo 2019” : Shipibo - Konibo · 2019
MINEDU
12 págs.
