Lectura
Esta página presenta saberes culinarios tradicionales del pueblo Chanka sobre la preparación del quwi (cuy/cobaya) para celebraciones (raymi). El texto está escrito en quechua variante Chanca.
Página de contenido en quechua chanka. Describe 6 técnicas culinarias tradicionales para preparar quwi (cuy): escaldado, frito, picante de cuy, conservación de alimentos (wanya), picante de papa y habas secas. No hay ejercicios con respuestas únicas.
Llaqtanchikpa kawsayninkuna - Chanka : saberes de los pueblos - Comunicación y Ciencia y Tecnología quechua, variante Chanca · 2021
Esta página presenta saberes culinarios tradicionales del pueblo Chanka sobre la preparación del quwi (cuy/cobaya) para celebraciones (raymi). El texto está escrito en quechua variante Chanca.
Se hierve agua en una olla, luego se sumerge el cuy (desde las patas o desde la cabeza) en el agua caliente; se despluma/depila rápidamente jalando el pelo, se lava bien con cuchillo, se corta el vientre y se limpia las tripas. Algunos comunarios aprovechan las entrañas (hígado/riñón) como medicina.
Primero se muele maíz seco (sara) para obtener harina (chapqa/chambra). Con esa harina se reboza el cuy cortado y se fríe a fuego lento hasta cocción completa. Al terminar, se agregan las menudencias (chunchul, kichpannin) y se sigue friendo; al final se añade también la harina sobrante.
Plato de celebración (raymi) preparado con cuy. Se elabora siguiendo las costumbres culinarias de la comunidad. Es el plato principal de la festividad.
Técnica de conservación de alimentos: se guardan papas en depósitos (chak), maíz en trojes (marka), habas y otros en distintos recipientes y quebradas (wayqa). Luego de extraerlos se preparan las comidas.
Se seleccionan papas viejas (paya papa), se limpian los ojos, se pela la cáscara y se muelen finamente; luego se agrega la harina al caldo especiado y se vuelve a hervir. El picante se come con mote, mote cocido (hamka) o maíz tostado (kamcha) acompañado de cuy frito.
Las habas secas se remojan una noche entera y al día siguiente se pelan; se usan como ingrediente en el picante.
hapispa hukchallata qipaman kunka pakiqhina quwitaqa tipiruna. Wakin ayllum kunkachanta kuchunku, wakintaqmi umanta qipanpi kaspichawan waqtanku; sapa ayllu, llaqtam ima hinata quwi nakaytaqa yachanku.
Quwi pilay, maqchiy; chaypaqmi mankapi yakuta timpuchina,chaymanmi chakinmanta, manachayqa umanmanta hapispa timpuchkaq yakuman chapuna; chaytam sumaqta taqllapaspa utqayman chukchanta pilana, chayta tukuruspam sumaqta kuchunawan tupraspa maqllina; chaymantañam wiksanta kuchuspa sumaqllata wiksapunta, chulchulninta taqtina, chaytam sumaqta maqllina. Wakinqa kichpanninpa hayaqnintam hurquspanku millpunku, chaysi allin hampi.
Quwi tiqtichiy; yanuy qallarinapaqqa sarata iskuspam chapqallata/chambrallata kutana, chaywanmi kuchusqa quwita pituna hinaspa quñiy quñi tiqtichinaman kamaspa chayay chayakama tiqtichina.Aychata tiqtichiyta tukuruspanmi, chay kutapa puchunwan chunchulta,kichpanninta chapuspa tiqtichina; tukupaypim chapqachatapas tiqtirachina.
Pikanti yanuy; kay raymipiqa quwiwan mikunapaqmi pikantita yanuna, chaytam chay ukupi kawsaymanta rurana; kay ukupiqa kay kawsaykunamantam mikunata yanunku.
Wanya kawsaymanta; chay kawsayqa kawsay huqariruspa qawaychasqa kawsaykunam; chaymi papata chak niq wasi ukupi waqaychana, sarata markapi churana, hawasta,rihuta ima taqipi, wayqapi waqaychana; chay kawsayta hurquspam, mikunata ruranku.Kay mikunakunam yanukunku.
Papa pikanti; chaypaqmi paya papata hurqumuspa sumaqta ñawinkunata kiparuspa /yanuruna; chaytam qaranta tipqaruspa ñutullata ikaruna hinaspa chay miskin tiqtichisqa yakuman papata kamaspa kaqmanta timpuchinan.Pikantitaqa matipa waqtanpi quwi tiqtiyuqtam mutiwan,hamkawan/ kamchawan mikuna.
Chaki hawasmanta; kaypaqa chaki hawastam huk tuta chulluchina hinaspam paqarinninman ukunaruna; chay pikantinapaqmi ñawpaqtaqa sumaqta miskinanta tukuy ima
152

Mi mantita linda. Cuento No. 3 · 2009
MINEDU
8 págs.

El Muqui. Cuento No. 11 · 2009
MINEDU
10 págs.

Nunash, la bella durmiente. Cuento No. 12 · 2009
MINEDU
10 págs.

El zorro enamorado de la Luna. Cuento No. 7 · 2009
MINEDU
8 págs.

Con los ojos abiertos yo escucho. Cuento No. 2 · 2009
MINEDU
8 págs.

El viaje al cielo. Cuento No. 9 · 2009
MINEDU
12 págs.

Primera Colección de Biografías para Niños y Niñas : José María Arguedas · 2015
MINEDU
15 págs.

Guía para el docente “Jakoinra yoyo ati iketian katotabo 2019” : Shipibo - Konibo · 2019
MINEDU
12 págs.
Usamos cookies propias y de terceros para personalizar contenido, mostrar publicidad y analizar el tráfico. Las cookies necesarias siempre están activas.