Saltar al contenido
MisLibrosTexto
Ad

Yupaykuna (Números) — Vocabulario de números en quechua sureño

📄 glosario lenguas-originarias 🎓 otro Referencia Perú 🇵🇪 PE 🗣 Español
Página 101
101 de 162
Página 101 de Yachachinapaq simikuna - Urin Qichwa : vocabulario pedagógico quechua sureño · 2021
Anterior Página 101 / 162 Siguiente

Respuesta rápida

Numerales básicos quechua sureño: huk(1), iskay(2), kimsa(3), tawa(4), pichqa(5), suqta(6), qanchis(7), pusaq(8), isqun(9), chunka(10), pachak(100), waranqa(1,000), hunu(1'000,000). Sistema compositivo decimal con sufijo -niyuq/-yuq para indicar adición.

lenguas-originarias ⭐⭐ Dificultad 2/5 ⏱ 6 min lectura

Solución — Página 101

Yachachinapaq simikuna - Urin Qichwa : vocabulario pedagógico quechua sureño · 2021

Lectura

Esta página corresponde a la sección 3.1.8 Yupaykuna (Números) del vocabulario pedagógico del quechua sureño. Yupaykuna significa literalmente 'los que se cuentan' o 'los números' en quechua.

El sistema numérico quechua es decimal y compositivo: los números mayores se forman combinando las unidades básicas mediante yuxtaposición y el sufijo -niyuq (que tiene) o -yuq.

Lógica del sistema:

  • Unidades básicas (1–9): huk, iskay, kimsa, tawa, pichqa, suqta, qanchis, pusaq, isqun
  • chunka = 10 (decena base)
  • 11 = chunka hukniyuq (diez que tiene uno)
  • 23 = iskay chunka kimsayuq (dos-diez que tiene tres)
  • pachak = 100 (centena base)
  • waranqa = 1,000 (millar base)
  • hunu = 1'000,000 (millón base)

Para números compuestos mayores se sigue el patrón: [unidad mayor] + [unidad menor] + [unidad aún menor], p. ej.:

  • 7,777 = qanchis waranqa, qanchis pachak qanchis chunka qanchisniyuq
  • 666,666 = suqta pachak suqta chunka suqtayuq waranqa, suqta pachak suqta chunka suqtayuq

Glosario

Unidades básicas:

  • huk = 1
  • iskay = 2
  • kimsa = 3
  • tawa = 4
  • pichqa = 5
  • suqta = 6
  • qanchis = 7
  • pusaq = 8
  • isqun = 9
  • chunka = 10

Decenas compuestas:

  • chunka hukniyuq = 11
  • chunka iskayniyuq = 12
  • iskay chunka kimsayuq = 23
  • tawa chunka pichqayuq = 45
  • suqta chunka qanchisniyuq = 67
  • pusaq chunka pusaqniyuq = 88
  • isqun chunka isqunniyuq = 99

Centenas:

  • pachak = 100
  • pachak hukniyuq = 101
  • pachak chunka hukniyuq = 111
  • kimsa pachak = 300
  • tawa pachak tawa chunka tawayuq = 444
  • isqun pachak isqun chunka pusaqniyuq = 998

Millares:

  • waranqa = 1,000
  • waranqa chunka iskayniyuq = 1,012
  • qanchis waranqa, qanchis pachak qanchis chunka qanchisniyuq = 7,777
  • isqun waranqa, isqun pachak isqun chunka isqunniyuq = 9,999
  • suqta pachak suqta chunka suqtayuq waranqa, suqta pachak suqta chunka suqtayuq = 666,666

Millones:

  • (huk) hunu = 1'000,000
  • iskay hunu, kimsa pachak tawa chunka pichqayuq waranqa, suqta pachak qanchis chunka pusaqniyuq = 2'345,678
¿Te fue útil esta página?

Preguntas que la gente también hace

¿Cómo se dice el número 45 en quechua sureño?
Consulta la solución completa arriba o explora el libro entero para temas relacionados.
¿Cuál es la lógica del sistema numérico del quechua sureño?
Consulta la solución completa arriba o explora el libro entero para temas relacionados.
¿Qué significa yupaykuna en quechua?
Consulta la solución completa arriba o explora el libro entero para temas relacionados.
¿Cómo se forman los números compuestos en quechua sureño?
Consulta la solución completa arriba o explora el libro entero para temas relacionados.
¿Cuántas palabras base necesito para contar en quechua sureño?
Consulta la solución completa arriba o explora el libro entero para temas relacionados.
📌 Antes de leer esto
  • Conocimiento básico de fonología del quechua sureño
  • Ver secciones previas del capítulo 3.1 sobre campos semánticos
Siguiente tema sugerido
pág. 102
📝 Transcripción de la página (texto seleccionable) 2360 caracteres

装福染

Palabras por campos semánticos del quechua sureño Usadas en el área de Personal social y Ciencia y tecnologia

3.1.8 Yupaykuna (Números)

hukH
iskay21
kimsa3K
tawa4T
pichqa5P
suqta6S
qanchis7Q
pusaq8
isqun9
chunka10CH
chunka hukniyuq11
chunka iskayniyuq12
iskay chunka kimsayuq23
tawa chunka pichqayuq45T
suqta chunka qanchisniyuq67
pusaq chunka pusaqniyuq88
pachak100
pachak hukniyuq101
pachak chunka hukniyuq111kimsa pachak
tawa pachak tawa chunka tawayuq444
isqun pachak isqun chunka pusaqniyuq998
waranqa1,000Wwaranqa chunka iskayniyuq
qanchis waranqa, qanchis pachak qanchis chunka qanchisniyuq7,777
isqun waranqa, isqun pachak isqun chunka isqunniyuq9,999
suqta pachak suqta chunka suqtayuq waranqa, suqta pachak suqta chunka suqtayuq666,666
(huk) hunu1'000,000Hiskay hunu, kimsa pachak tawa chunka pichqayuq waranqa, suqta pachak qanchis chunka pusaqniyuq

Parte I - Quechua sureño

99

Ad

Otros libros recomendados

Ver todos →
Ad

Usamos cookies propias y de terceros para personalizar contenido, mostrar publicidad y analizar el tráfico. Las cookies necesarias siempre están activas.