Ficha y soluciones asistidas por IA. Verifica las respuestas.
Uso correcto de la coma (chupayuq chiku) en quechua central
Respuesta rápida
- Chiina, shumaq qaqllayuq kaq, papata yanukuykan.
- Mamaami qatupita rantimushqa: papata, uqata, sarata, tantatapis.
- Mamay, ¿imanawllataq kaykanki?
- Paniimi papata awiskir, mankaman churkushqa.
- Taytallay, ¿imatataq kaychaw ashiykanki?
- Pumapampa markachawqa, kay mikuykunatami mikushqa kaa: papa pichuta, chila apita, haka pikantita papa kashkitapis.
- Taytaa chakrapita chaykamurqa, puñukushqami.
- Kay alaq papallatapis mikurkuy, taytay.
Solución — Página 139
Chawpin qichwata alli qillqanapaq maytu = Manual de escritura quechua central · 2020
Lectura
Ñawinchay. Niykur imanaw chupayuq chikuta alli churananchikta rikashun. (Leamos. Veamos cómo colocar correctamente la coma.)
Tabla comparativa: Mana alli qillqashqa vs. Alli qillqashqa
| Mana alli qillqashqa (Incorrecto) | Alli qillqashqa (Correcto) | Regla aplicada |
|---|---|---|
| Chiina shumaq qaqllayuq kaq papata yanukuykan. | Chiina, shumaq qaqllayuq kaq, papata yanukuykan. | Coma para inciso/aposición |
| Mamaami qatupita rantimushqa: papata uqata sarata tantatapis | Mamaami qatupita rantimushqa: papata, uqata, sarata, tantatapis. | Coma en enumeración |
| Mamay ¿imanawllataq kaykanki? | Mamay, ¿imanawllataq kaykanki? | Coma tras vocativo |
| Paniimi papata awiskir mankaman churkushqa. | Paniimi papata awiskir, mankaman churkushqa. | Coma entre cláusulas |
| Taytallay ¿imatataq kaychaw ashiykanki? | Taytallay, ¿imatataq kaychaw ashiykanki? | Coma tras vocativo |
| Pumapampa markachawqa kay mikuykunatami mikush kaa: papa pichuta chila apita haka pikantita papa kashkitapis. | Pumapampa markachawqa, kay mikuykunatami mikushqa kaa: papa pichuta, chila apita, haka pikantita papa kashkitapis. | Coma tras sujeto largo + enumeración |
| Taytaa chakrapita chaskamurqa puñukushqami. | Taytaa chakrapita chaykamurqa, puñukushqami. | Coma entre cláusulas |
| Kay alaq papallatapis mikurkuy taytay. | Kay alaq papallatapis mikurkuy, taytay. | Coma antes de vocativo final |
Análisis de reglas de la coma
Regla 1 — Vocativo: Cuando se llama a alguien (Mamay, Taytallay, taytay), se separa con coma del resto de la oración.
- Incorrecto: Mamay ¿imanawllataq kaykanki?
- Correcto: Mamay, ¿imanawllataq kaykanki?
Regla 2 — Enumeración: Los elementos de una lista se separan con coma.
- Incorrecto: papata uqata sarata tantatapis
- Correcto: papata, uqata, sarata, tantatapis.
Regla 3 — Incisos y aposiciones: Información intercalada que aclara o amplía va entre comas.
- Incorrecto: Chiina shumaq qaqllayuq kaq papata yanukuykan.
- Correcto: Chiina, shumaq qaqllayuq kaq, papata yanukuykan.
Regla 4 — Cláusulas: Coma entre cláusulas o antes de resultado/consecuencia.
- Incorrecto: Taytaa chakrapita chaskamurqa puñukushqami.
- Correcto: Taytaa chakrapita chaykamurqa, puñukushqami.
Preguntas que la gente también hace
¿Cómo se usa la coma en oraciones quechuas con vocativo?
¿Cuándo se separan con coma los elementos de una enumeración en quechua?
¿Cuál es la diferencia entre 'mana alli qillqashqa' y 'alli qillqashqa'?
¿Qué es el chupayuq chiku en quechua central?
- • Conocimiento básico del alfabeto quechua central
- • Noción de signo de puntuación y su función en la oración
Otros libros recomendados

Cuadernillo de Comunicación 2. Segundo grado de Primaria · 2024
Elizabeth Rojas del Águila
100 págs.

Cuadernillo de Comunicación 2, segundo grado de Primaria · 2023
MINEDU
100 págs.
Kit de evaluación Salida Demostrando lo que aprendimos : Comunicación, tercer trimestre, Cuarto grado - Primaria · 2019
MINEDU
20 págs.
Kit de evaluación Entrada 2 Demostrando lo que aprendimos : Comunicación, primer trimestre, Cuarto grado - Primaria · 2019
MINEDU
16 págs.
Comunicación 4 : cuaderno de trabajo para cuarto grado de Educación Primaria 2019 · 2019
MINEDU
164 págs.
Kit de evaluación Proceso 2 Demostrando lo que aprendimos : Comunicación, segundo trimestre, Cuarto grado - Primaria · 2019
MINEDU
16 págs.
Kit de evaluación Entrada 1 Demostrando lo que aprendimos : Comunicación, primer trimestre, Cuarto grado - Primaria · 2019
MINEDU
16 págs.
Kit de evaluación Proceso 1 Demostrando lo que aprendimos : Comunicación, segundo trimestre, Cuarto grado - Primaria · 2019
MINEDU
16 págs.
Recomendados

Cuadernillo de Comunicación 2. Segundo grado de Primaria · 2024
Elizabeth Rojas del Águila
100 páginas

Cuadernillo de Comunicación 2, segundo grado de Primaria · 2023
MINEDU
100 páginas
Kit de evaluación Salida Demostrando lo que aprendimos : Comunicación, tercer trimestre, Cuarto grado - Primaria · 2019
MINEDU
20 páginas
Kit de evaluación Entrada 2 Demostrando lo que aprendimos : Comunicación, primer trimestre, Cuarto grado - Primaria · 2019
MINEDU
16 páginas
Comunicación 4 : cuaderno de trabajo para cuarto grado de Educación Primaria 2019 · 2019
MINEDU
164 páginas
Kit de evaluación Proceso 2 Demostrando lo que aprendimos : Comunicación, segundo trimestre, Cuarto grado - Primaria · 2019
MINEDU
16 páginas
Kit de evaluación Entrada 1 Demostrando lo que aprendimos : Comunicación, primer trimestre, Cuarto grado - Primaria · 2019
MINEDU
16 páginas
Kit de evaluación Proceso 1 Demostrando lo que aprendimos : Comunicación, segundo trimestre, Cuarto grado - Primaria · 2019
MINEDU
16 páginas