Signos de exclamación en conversaciones y signos de interrogación (9.2.2)
Respuesta rápida
Los signos de exclamación (¡!) se usan en conversaciones quechua para expresar emoción, mandato o sorpresa. Los signos de interrogación (¿?) van al inicio y al final de cada pregunta en quechua central.
Solución — Página 152
Chawpin qichwata alli qillqanapaq maytu = Manual de escritura quechua central · 2020
Lectura
Signos de exclamación en conversaciones (qapariq chikukuna)
Kaynaw rimaykunachawpis qillqanchikmi kay qapariq chikukunata: (También en conversaciones escribimos estos signos de exclamación:)
- ¡Allaapa shumaqmi kaykanki! → ¡Eres muy hermoso/a!
- Nishqaanami, ¡ama piñachimaytsu! → Lo dicho, ¡no me hagas enojar!
- ¡Ama aywakuytsu! → ¡No te vayas!
- ¡Akachallaw!, intiqa allaapami rupan. → ¡Caramba!, el sol quema demasiado.
Kay chikukunawan rimaykuna qatinakuyanmanpis, kay shuqankunanaw: (Con estas marcas, en diálogos consecutivos, como sigue:)
- ¡Ama rikayta munaanatsu! ¡Ama kutimuytsu! → ¡No quiero verte! ¡No regreses!
- ¡Kushikuumi rikashqaapita! ¡Allimi shamushqayki! → ¡Me alegra verte! ¡Bien que hayas venido!
- ¡Hamakuy! ¡Wiyamay! → ¡Ven! ¡Escucha!
- ¡Ras mikuy! → ¡Come rápido!
9.2.2 Tapukuq chikukuna (¿?) — Signos de interrogación
Los signos de interrogación son dos: uno de apertura (¿) y otro de clausura (?). Se usan al inicio y final de la oración interrogativa.
Regla en quechua: Kay tapukuq chikukunaqa imapitapis tapukunapaqmi churanchik (churantsik), imata musyayta munarpis. Ishkaytami churanchik (churantsik), rimaypa qallayninchaw niykur ushayninchaw:
(Los signos de interrogación se colocan para preguntar cualquier cosa, lo que se quiera saber. Se colocan dos: al inicio y al final de la pregunta:)
Ejemplos:
- ¿Imatataq yarpaykanki? → ¿Qué estás pensando?
- ¿Imanawtaq chayta (tsayta) musyarqayki? → ¿Cómo supiste eso?
- ¿Qayashqa kankiku taytaykita? → ¿Llamaste a tu padre?
Glosario
- qapariq chikukuna: signos de exclamación (¡!)
- tapukuq chikukuna: signos de interrogación (¿?)
- churanchik / churantsik: colocamos / ponemos
- qallaynin: inicio, comienzo
- ushaynin: final, término
- tapukunapaq: para preguntar
- musyayta munarpis: lo que se quiere saber
Preguntas que la gente también hace
¿Cómo se usan los signos de exclamación en quechua central?
¿Qué son los tapukuq chikukuna en quechua?
¿Se usa el signo de apertura ¿ en quechua igual que en español?
¿Cómo se forma una pregunta en quechua central?
¿Cuáles son los signos de puntuación en el quechua chawpin?
- • Conocer el alfabeto quechua central (sección anterior del manual)
- • Ver sección 9.2.1: signos de exclamación — introducción básica
- • Noción de oración interrogativa en quechua
📝 Transcripción de la página (texto seleccionable) 857 caracteres
Kaynaw rimaykunachawpis qillqanchikmi kay qapariq chikukunata:
jAllaapa shumaqmi kaykanki!
Nishqaanami, jama pinachimaytsu!
jAma aywakuytsu!
jAkachallaw!, intiqa allaapami rupan.
Kay chikukunawan rimaykuna qatinakuyanmanpis, kay shuqankunanaw:
jAma rikayta munaanatsu! jAma kutimuytsu!
jKushikuumi rikashqaapita! jAllimi shamushqayki!
jHamakuy! jWiyamay!
jRas mikuy!
9.2.2. Tapukuq chikukuna (i?)
Los signos de interrogación son dos: uno de apertura (i)y otro de clausura (?). En las siguientes líneas veremos en qué casos se usan:
Kay tapukuq chikukunaqa imapitapis tapukunapaqmi churanchik (churantsik), imata musyayta munarpis.Ishkaytami churanchik (churantsik), rimaypa qallayninchaw niykur ushayninchaw:
iImatataq yarpaykanki?
iImanawtaq chayta (tsayta) musyarqayki?
iQayashqa kankiku taytaykita?
MAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAA
150
Otros libros recomendados

Mi mantita linda. Cuento No. 3 · 2009
MINEDU
8 págs.

El Muqui. Cuento No. 11 · 2009
MINEDU
10 págs.

Nunash, la bella durmiente. Cuento No. 12 · 2009
MINEDU
10 págs.

El zorro enamorado de la Luna. Cuento No. 7 · 2009
MINEDU
8 págs.

Con los ojos abiertos yo escucho. Cuento No. 2 · 2009
MINEDU
8 págs.

El viaje al cielo. Cuento No. 9 · 2009
MINEDU
12 págs.

Primera Colección de Biografías para Niños y Niñas : José María Arguedas · 2015
MINEDU
15 págs.

Guía para el docente “Jakoinra yoyo ati iketian katotabo 2019” : Shipibo - Konibo · 2019
MINEDU
12 págs.
