Saltar al contenido
MisLibrosTexto
Ad

Palabras por campos semánticos del quechua sureño — Plantas y remedios medicinales (TI-TH)

📄 glosario lenguas-originarias 🎓 otro Referencia Perú 🇵🇪 PE 🗣 Español
Página 127
127 de 162
Página 127 de Yachachinapaq simikuna - Urin Qichwa : vocabulario pedagógico quechua sureño · 2021
Anterior Página 127 / 162 Siguiente

Respuesta rápida

Glosario bilingüe quz-es: tipsana=tisana medicinal, tullu=hueso (contusiones/fracturas), tunti ichhu=paja añosa, toronjil=corazón/sueño, thurpa=altea para tos, t'ankar=zarzamora para piel.

lenguas-originarias ⭐⭐ Dificultad 2/5 ⏱ 5 min lectura

Solución — Página 127

Yachachinapaq simikuna - Urin Qichwa : vocabulario pedagógico quechua sureño · 2021

Lectura

Esta página forma parte del vocabulario pedagógico quechua sureño organizado por campos semánticos. Presenta entradas medicinales de las letras TI, TU y TH.


tipsana upyachinatisana Para personas con problemas de sangre (yawarniyuq q'ichaq). La tisana se prepara con: maíz morado (paraqay sara), cebada tostada (harwisqa siwara), arroz (arus), trigo, pan quemado, cáscara de membrillo, cáscara de granada, canela (kanilacha), yuraq wiqintin. Se administra cada dos o tres horas al enfermo.


tullu q'iwisqapaq / p'akisqapaq / raqrasqapaqpara contusiones, dislocaduras y fracturas de huesos Remedios externos para huesos: harina de trigo (trigo hak'u), harina de maíz morado (kulli hawas hak'u), goma blanca, ojo de halcón (waman wiqi), willka wiqi, maych'a, bálsamo, dos huevos batidos, yema de huevo de gallina (wallpa q'illu akan), dos gotas de cera de abeja (wanquyru miski). Se aplican mezclados sobre la herida y se venda bien.


tullupaqpara el hueso Para fortalecer huesos y dientes (tullupas, kirupas), se recomienda consumir caldo espeso de quinua (iskuyuq kinuwa lawa).


tunti ichhu / machu ichhu / mullpha ichupaja añosa y seca Se coloca en las cuatro esquinas de la casa. Sirve para producir humo terapéutico (q'apachikuna) para mujeres con dificultad de dar a luz. La lana de vicuña (wik'uña millwa) potencia el efecto.


tunti q'awa / qawabosta reseca y de muchos años Al prenderse con viento viejo (machu wayra), produce humo curativo. Se usa también con plumas de gavilán (wayra llikayuq) y excremento de gallina (wallpa sullu) para mayor eficacia.


turunhil / toronjiltoronjil Para problemas cardíacos y dolor del corazón: se prepara mate de toronjil con clavo de olor (clawil), útil también para insomnio y como tranquilizante.


thurpa / turpaaltea Se hierve la raíz (saphichantinta) y se toma en la mañana (ch'isin/chisin paqarin) para curar la tos (uhu puquchinanpaq).


t'ankar / tankar + sirakazarzamora La planta de zarzamora protege los campos y el cuerpo (chakranchiktapas, ukhunchiktapas) de enfermedades. El mate de t'ankar cura enfermedades de la piel (muru unquykuna).

Glosario

  • tipsana: tisana, infusión medicinal
  • yawarniyuq q'ichaq: persona con problemas de sangre
  • tullu: hueso
  • q'iwisqapaq: para las contusiones / dislocaduras
  • p'akisqapaq: para las fracturas
  • raqrasqapaq: para las rajaduras
  • tullupaq: para el hueso
  • kinuwa lawa: caldo de quinua
  • tunti ichhu / machu ichhu / mullpha ichu: paja añosa y seca
  • q'apachikuna: ahumar / producir humo medicinal
  • tunti q'awa: bosta reseca de muchos años
  • turunhil / toronjil: toronjil (Melissa officinalis)
  • thurpa / turpa: altea (Althaea officinalis)
  • t'ankar / tankar: zarzamora (Rubus spp.)
  • siraka: zarzamora (término alternativo)
  • muru unquy: enfermedades de la piel / eruptivas
¿Te fue útil esta página?

Preguntas que la gente también hace

¿Qué significa tipsana en quechua sureño?
Consulta la solución completa arriba o explora el libro entero para temas relacionados.
¿Cómo se dice tisana o infusión medicinal en quechua?
Consulta la solución completa arriba o explora el libro entero para temas relacionados.
¿Qué plantas medicinales se nombran en quechua sureño?
Consulta la solución completa arriba o explora el libro entero para temas relacionados.
¿Cómo se preparan los remedios para huesos en la medicina andina?
Consulta la solución completa arriba o explora el libro entero para temas relacionados.
¿Qué es el toronjil en quechua sureño?
Consulta la solución completa arriba o explora el libro entero para temas relacionados.
📌 Antes de leer esto
  • Conocimiento básico del alfabeto quechua sureño
  • Ver páginas anteriores: campos semánticos TA-TI del vocabulario
Siguiente tema sugerido
pág. 128
📝 Transcripción de la página (texto seleccionable) 2325 caracteres

恭装量装

tipsana upyachina.tisana. Yawarniyuq q'ichaq/qichaq runapaqqa ñiraq ñiraq rurukunamanta tipsanata upyachina; chaypim kanan: paraqay sara, harwisqa siwara, arus, trigo tumpa ruphasqa/rupasqa t'anta/tanta,, palltap/pa rurun q'allasqa/ikaspa, membrillo q'allasqa/ikasqa, granadap/pa qaran, kanilacha, yuraq wiqintin; chaytam sapa iskay kimsa urasmanta unqusqaman
tullu q'iwisqapaq/qiwisqapaq, tullu para las contusiones, dislocaduras, p'akisqapaq/pakisqapaq, tullu raqrasqapaq fractura, rajaduras de huesos. Kananpuni trigo hak'u~aku, kulli hawas hak'u~aku, goma blanca, waman wiqip/ pa ñawin, willka wiqi, maych'a/maycha, bálsamo, iskay runtu qaywisqaña, wallpap/ pa q'illu/qillu akan, iskay sut'uy/sutuy wanquyru misk'i/miski; chay hampikunatam mich'urquspa~taqrurquspa k'irisqa/kirisqa ukhuykiman/ukuykiman laq'achikuspa/
laqachikuspa allinta wataykuchikuy. Chaymi hampi. tullupaq para el hueso. Tullupas, kirupas allin anaq kananpaqqa iskuyuq kinuwa lawatam mikhuna/mikuna.
tunti ichhu/ichu, machu ichhu/ichu, mullpha paja añosa y seca. ichhu/mullpa ichu Kay mullpha~mawka ichhuqa tawantin wasi k'uchumantam/kuchumantam kanan, chaywantaq mana wachakuy atiq warmikunata q'apachinku~qusñichinku, wik'uña/
wikuña millwachayuqqa aswan allinraq kanpas. tunti q'awa/qawa bosta reseca y de muchos años. Machu wayra hap'ikuptinmi/hapikuptinmi chay tunti q'awawan/qawawan q'apachikuna~qusñnichikuna; wayra llikayuq, wallpa sulluyuqqa aswan allinraq.
turunhil, toronjil toronjil. Sunqu unquyniyuq kaspapas, sunqu nanaptinpas turunhil matichatam, yana puka
clawiltawan puñunamanta hatarispapas, puñuykunapaqpas upyana, chaymi allin. thurpa/turpa altea. Thurpataqa/turpataqa saphichantinta/sapichantinta timpuchispam/timpuchispamTH
t'ankar/tankar, siraka thanichin~alliyachin.ch'isin/chisin paqarin uhu puquchinanpaq upyana. zarzamora. T'ankar/tankar yuraqa chakranchiktapas, ukhunchiktapas/ukunchiktapas unquykunamanta amachanpunis. T'ankar/tankar matichaqa muru unquykunata

Parte IⅢI - Quechua sureno

125

Ad

Otros libros recomendados

Ver todos →
Ad

Usamos cookies propias y de terceros para personalizar contenido, mostrar publicidad y analizar el tráfico. Las cookies necesarias siempre están activas.