Palabras por campos semánticos del quechua sureño — W (wayna q'iwiq ~ wiksa pichay)
Respuesta rápida
9 entradas léxicas del campo semántico W: wayna q'iwiq (semillas enroscadas), wayra kuti (retorno del viento), wayra llika (telaraña), wayruru (huayruro), wichullu (huichullo), wik'uña millwa (pelo de vicuña), wik'uñap chillinan (tuétano de vicuña), wik'uñap yawarnin (sangre de vicuña), wiksa pichay (purga).
Solución — Página 130
Yachachinapaq simikuna - Urin Qichwa : vocabulario pedagógico quechua sureño · 2021
Lectura
Esta página forma parte de la sección Palabras por campos semánticos del quechua sureño (Parte II del vocabulario pedagógico). Presenta nueve entradas léxicas con variantes ortográficas y definiciones contextuales en quechua sureño, acompañadas de glosas en español.
Glosario
- wayna q'iwiq/qiwiq, sipas q'iwiq/qiwiq (semillas enroscadas): Semillas que se usaban para atar en la ropa de la persona amada; se utilizaban dos semillas de wayruru para tal fin.
- wayra kuti, ipiskuru (retorno del viento): Planta medicinal; la raíz (qurachaq) sustituye a las paredes viejas; alivia el dolor de cabeza cuando se frota contra ella.
- wayra llika / urup'pa llikan / kusi kusip'pa llikan / qampu qampup'pa llikan (telaraña): Siempre presente en las paredes de las casas; sirve para proteger a los bebés de los vientos (sullu wayra, machu wayra, q'ichu wayra).
- wayruru (búcare / frijol negro y rojo / huayruro): La semilla roja y negra; equivalente al willka tarwi.
- wichullu (huichullo): Crece en yunka y anti; se hierve con carne de perro para uso medicinal (bebida).
- wik'uña/wikuña millwa (pelo de vicuña): Se quema y se usa como sahumerio para ayudar a las mujeres con parto difícil.
- wik'uñap/wikuñapa chillinan (tuétano de vicuña): Ayuda a personas con sordera; se aplica en el oído en días de sol.
- wik'uñap/wikuñapa yawarnin (sangre de vicuña): Las mujeres que no pueden dar a luz lo beben mezclado con vino en un recipiente pequeño.
- wiksa pichay / kutichimuy / aqtuy / wichayninta urayninta purichiy (purga): Se consume la planta llamada 'wachanqa' (papaya silvestre madura) para provocar la purga; alternativamente, en Cusco se bebe agua de San Pedro hasta expulsión completa, luego se consume caldo de carne.
Preguntas que la gente también hace
¿Qué significa wayruru en quechua sureño?
¿Cuáles son los usos medicinales de la vicuña en la cultura quechua?
¿Qué es el wichullu y para qué se usa?
¿Cómo se llama la telaraña en quechua sureño?
¿Qué plantas se usaban como purga en la medicina andina quechua?
- • Conocimiento básico del alfabeto del quechua sureño
- • Ver páginas anteriores: sección de vocabulario por campos semánticos (Parte II)
📝 Transcripción de la página (texto seleccionable) 2282 caracteres
普染
| wayna q'iwiq/qiwiq, sipas q'iwiq/qiwiq semillas enroscadas. Wayna q'iwiq/qiwiq muhuchapas, sipas q'iwiq/qiwiq muhuchapas munakusqan sipaspas, munakusqan waynapas watanapaqsi. Chaykunataqa iskay puka wayrurutawansi munasqan runap/pa p'achanpi/pachanpi watana. | ||
| wayra kuti, ipiskuru retorno del viento. Wayra kuti qurachaqa wikch'usqaña/wischusqaña machu pirqakunapis winan; machu wayramanta uma nanaytas qichun paywan umanchikta qhaqukuptinchikqa/ qaqukuptinchikqa. | ||
| wayra llika, urup/pa llikan, kusi kusip/ telaraña. pa llikan, qampu qampup/pa llikan. Wayra likaqa wasi pirqakunapi kanpuni, chaywansi q'apachina~qusñichina sullu wayrapas, machu wayrapas, q'ichu/qichu wayrapas wawakunata saqinanpaq. | ||
| wayruru búcare, frijol negro y rojo, huayruro. Puka yana wayruruqa willka tarwis kanman. | ||
| wichullu huichullo. Wichulluqa yunkapipas, antipipas wiñanmi; allqu kichkatawan t'impuchispam/ timpuchispam q'ichupaqpas/qichupaq upyana. | ||
| wik'uña/wikuña millwa pelo de vicuña. Wik'uña/wikuña millwata ruphachispa/rupachispa wachakuy mana atiq warmita chaywan q'apachina~qusñichina, chayllawanmi wawaqa qispirqun. | ||
| wik'uñap/wikuñapa chillinan tuétano de vicuña. Wik'uñap/wikuñapa chillinanqa ruqt'u/ruqtu runakunata yanapanmi; ruphay/rupay p'unchawpim/punchawpim rinri wasata wik'uña/wikuña chillinawan llusina. | ||
| wik'uñap/wikuñapa yawarnin sangre de vicuña. Wik'uñap/wikuñapa yawarnintaqa winuchatawansi mana wachakuy atiq warmikuna huk uña qiruchallapi upyananku. | ||
| wiksa pichay, kutichimuy, aqtuy, wichayninta urayninta purichiy purga. Wiksa pichanapaqqa wachanqa sutiyuq qurap/pa papantam paraqay sara rurup sayaynillanta mikhurquna/mikurquna; chayqa aqtuchisunkitaq, q'ichachisunkitaq/ qichachisunkitaq. Chayta mana munaspataq Qusqu Suyupi San Pedro llaqtata rispa salliyuq ununta atinaykikama upyarqunayki, chaymi wiksaykita pichasunki; chay qhipaman/qipaman aychayuq allin kaltuta mikhunayki/mikunayki. |
128
Parte II - Quechua sureno
Otros libros recomendados

Yatichaña aru pirwa = Vocabulario pedagógico aimara · 2021
MINEDU
164 págs.

Ñantsipe Ayoyetajeri Ashaninka = Vocabulario pedagógico Ashaninka · 2021
MINEDU
164 págs.

Yachakuqkunapa Simi Qullqa. Ayakuchu Chanka Qichwa simipi · 2014
MINEDU
264 págs.

El zorro enamorado de la Luna. Cuento No. 7 · 2009
MINEDU
8 págs.

Con los ojos abiertos yo escucho. Cuento No. 2 · 2009
MINEDU
8 págs.

El viaje al cielo. Cuento No. 9 · 2009
MINEDU
12 págs.

Primera Colección de Biografías para Niños y Niñas : José María Arguedas · 2015
MINEDU
15 págs.

Guía para el docente “Jakoinra yoyo ati iketian katotabo 2019” : Shipibo - Konibo · 2019
MINEDU
12 págs.
