Hamka/Kamcha, Muti y Sara Lawa — Preparación de alimentos tradicionales
Respuesta rápida
Hamka: maíz tostado en kallana, revolviendo hasta que reviente. Muti: maíz hervido toda la noche, listo al amanecer, se cocina 2-3 días. Sara lawa: sopa espesa de maíz molido con papa y hierbas. Chuchuqa chupi: caldo con pollo o hierbas. Harwi lawa: sopa de maíz blanco tierno molido con leche, sal y huevos.
Solución — Página 102
Llaqtanchikpa kawsayninkuna - Chanka : saberes de los pueblos - Comunicación y Ciencia y Tecnología quechua, variante Chanca · 2021
Lectura
Hamka / Kamcha
Kananmi (Utensilios): Hamka/kamcha sara, Kallana (maíz para tostar, tostadora de barro).
Ima hina ruraynin (Preparación): Se tuesta el maíz en la kallana revolviendo continuamente con el mango de una uchara (cuchara); cuando el grano revienta, se vierte en un recipiente. Se guarda en lugar seco para conservarlo por mucho tiempo.
Muti (Mote)
Alimento de consumo diario en las comunidades. El maíz se remoja en agua y se pone a hervir en una olla al fuego por la noche; hierve en agua fría hasta el amanecer. Desde la madrugada se continúa la cocción hasta que alcanza su punto. Se consume con otros alimentos. El muti debe cocinarse 2-3 días seguidos para acompañar distintas comidas. Se recomienda prepararlo diariamente para que no se malogre.
Alimentos derivados de la Mama Sara (maíz madre)
De la mama sara, las familias en comunidad preparan los siguientes alimentos:
Sara lawa — Sopa espesa de maíz molido con papas tiernas, papa, ingredientes dulces y hierbas aromáticas. Es muy espesa (anchatam hapikun).
Chuchuqa chupi — Caldo/guiso preparado con pollo (wallpa aycha); si no hay carne, se usa abundantes hierbas tiernas y ingredientes dulces.
Harwi lawa — Sopa preparada con maíz blanco tierno/verde (harwilla) tostado o mote, luego molido y mezclado con leche (ñukñu); se añade sal, dulce, huevos, leche y hierbas tiernas.
Glosario
- Hamka/Kamcha: Maíz tostado en tostadora de barro (kallana).
- Muti: Mote; maíz cocido en agua durante horas, alimento cotidiano andino.
- Lawa: Sopa espesa a base de maíz molido.
- Chupi: Caldo o guiso andino.
- Kallana: Tostadora de barro usada para el maíz.
- Ñukñu: Leche (en quechua Chanka).
- Sara: Maíz, cultivo sagrado andino.
- Mama sara: Maíz madre, variedad especial o el maíz como base alimentaria.
Preguntas que la gente también hace
¿Qué es el muti y cómo se prepara en la cultura Chanka?
¿Cuál es la diferencia entre hamka y muti?
¿Qué alimentos se elaboran con maíz en la tradición Chanka?
¿Cómo se prepara la sara lawa y el harwi lawa?
¿Qué utensilios tradicionales se usan en la cocina Chanka?
- • Conocimiento básico de vocabulario quechua Chanka
- • Familiaridad con términos de gastronomía andina
- • Ver páginas anteriores sobre cultivos y productos de la comunidad Chanka
📝 Transcripción de la página (texto seleccionable) 1475 caracteres
Hamka/ Kamcha
Kananmi:
Hamka/ kamcha sara Kallana
Ima hina ruraynin:
Munasqayki tukuy niraqpura hamka/ kamcha saratam iskuruna hinaspam sumaqta kallana quñiy quñi kachkaptin iskay aptayta churaykuna; chaytam sapay kuti sumaqta puchkatillupa umanpi qurunta churasqawan sapay kuti qaychina. Sumaqta tuqyayta tukuruptinñam kullpukuman taqtiruna.
Unay punchaw hawkalla kananpaqmi; suysunapi waqaychana.
Muti
Kay mikunaqa sapa punchaw runakuna kawsachiqmi;chaypaqmi sarata iskuruspa mankapi kamaykuspa tutan tullpaman churaykuna; chaypim timpukuspa achikyaqkama quñi yakupi chullukun; chaytam tutallanmanta kaqmanta timpuykachiptiki sumaqta patayta qallaykamun; chaymanta pacham mutitaqa mikukuna.Mutitaqa iskay kimsa punchawmi timpupachikuspa ima mikunawanpas kuska mikukuna. Mana maqayananpaqmi sapa punchaw timpuchina.
Mama saramantaqa huk mikuykunatam ayllukunapiqa yanunku.
Sara lawa; kay mikunataqa sara kutasqamantam rurana;chaytam llullu hawasniyuqta, papayuqta, miskipa,ñukñusapata tukuy ima asnapa qurayuqta yanuna; kay mikunaqa anchatam hapikun.
Chuchuqa chupi; kay kutawanqa wallpa aychayuqmi sumaq miski mikuna rurakun; mana aycha kaptinqa, achka llullu hawasniyuqta, miskipayuqta yanuna.
Harwi lawa; kay mikuna ruranapaqa yuraq saratam chawa niraqllata (harwillata) hamkana/ kamchana;chayta kutarquspam ñukñuwan miskiyuqta lawata ruranku;chaynallataqmi kachiyuqtapas achka miskipayuqta,runtuyuqta, ñukñuyuqta, llullu hawasniyuqta yanunku.
100
Otros libros recomendados

Mi mantita linda. Cuento No. 3 · 2009
MINEDU
8 págs.

El Muqui. Cuento No. 11 · 2009
MINEDU
10 págs.

Nunash, la bella durmiente. Cuento No. 12 · 2009
MINEDU
10 págs.

El zorro enamorado de la Luna. Cuento No. 7 · 2009
MINEDU
8 págs.

Con los ojos abiertos yo escucho. Cuento No. 2 · 2009
MINEDU
8 págs.

El viaje al cielo. Cuento No. 9 · 2009
MINEDU
12 págs.

Primera Colección de Biografías para Niños y Niñas : José María Arguedas · 2015
MINEDU
15 págs.

Guía para el docente “Jakoinra yoyo ati iketian katotabo 2019” : Shipibo - Konibo · 2019
MINEDU
12 págs.
