Diccionario Quechua-Español: entradas Pi- (Pinchi killa – Pirwa)
Respuesta rápida
8 entradas: Pinchi killa=luciérnaga, Pinkuyllu=flauta/quena, Pinqachiy=avergonzar, Pinqay=criticar, Pintuy=envolver con hojas, Pirqa=pared, Pirqay=pircar/edificar, Pirwa=troje (incompleto).
Solución — Página 98
Yachakuqkunapa Simi Qullqa. Ayakuchu Chanka Qichwa simipi · 2014
Lectura
Página de diccionario del Yachakuqkunapa Simi Qullqa (variedad Ayacucho-Chanka). Cada entrada indica categoría gramatical — (s) sustantivo / (r) verbo —, definición en quechua y equivalente en español.
Glosario
Pinchi killa (s): Insecto nocturno que brilla como fuego al volar — «luciérnaga» (Pichin kuru).
- Pinchi killaqa tutanmi kanchan. → La luciérnaga alumbra por las noches.
Pinkuyllu (s): Instrumento de viento con cinco agujeros para producir melodías — «flauta / quena».
- Pinkulluqa miskita waqachinapaqmi. → La quena es para tocarla dulcemente.
Pinqachiy (r): Hacer que alguien se incline de vergüenza; tratar mal — «avergonzar».
- Amam runa masinchikta pinqachinachu. → No debemos avergonzar a nuestros semejantes.
Pinqay (r): Hablar sobre lo que otros hacen, bien o mal — «criticar».
- Runakuna pinqayllapaq kaqkuna kanmi. → Hay personas que solo viven para criticar.
Pintuy (r): Envolver masa con hojas — «envolver masa con hojas».
- Humintata pintumusun. → Vamos a envolver las humitas.
Pirqa (s): Construcción de piedra y tierra para separar espacios — «pared».
- Wasipa pinqan tuñirqamuchkanna. → La pared de la casa está derrumbándose.
Pirqay (r): Levantar, construir una pared con tierra o piedras — «pircar / edificar».
- Qayna punchaw rumiwan pirqamani. → Ayer levanté el muro con piedra.
Pirwa (s): Objeto tejido con paja, ichu u otras fibras — «pirwa / troje» (definición incompleta, continúa en pág. 99).
Preguntas que la gente también hace
¿Cómo se dice luciérnaga en quechua ayacuchano?
¿Qué es el pinkuyllu en la cultura andina?
¿Cuál es la diferencia entre pirqa y pirqay en quechua?
¿Qué significa pinqachiy en quechua?
¿Cómo se preparan las humitas y qué significa pintuy?
- • Conocimiento básico de la estructura del diccionario quechua-español
- • Ver pág. 97: entradas anteriores del grupo Pi-
📝 Transcripción de la página (texto seleccionable) 1320 caracteres
Pinchi killa. (s). Tutan kanchaq urucha;tu-tapi ninachahina pawaykachaq urucha.Pichin kuru. Luciérnaga.
-Pinchi killaqa tutanmi kanchan.
- La luciérnaga alumbra por las noches.
Pinkuyllu. (s). Suqushina pichqa uchkuyuq takiykuna waqachinapaq.Flauta.
- Pinkulluqa miskita waqachinapaqmi.- La quena es para tocarla dulcemente.
Pinqachiy. (r). Pitapas kumuykachachiy,mana allin kachiy. Avergonzar.
- Amam runa masinchikta pinqachinachu.- No debemos avergonzar a nuestros semejantes.
Pinqay. (r). Hukkunapa rimasqanmanta rurasqanmanta allinpagpas mana allinpaqpas rimay.Criticar.
- Runakuna pinqayllapaq kaqkuna kanmi.- Hay personas que solo viven para criticar.
Pintuy. (r). Qarapawan maytuy. Envolver masa con hojas.
Humintata pintumusun.
Vamos a envolver las humitas.
Pirqa. (s). Rumiwan, allpawan hanayman patachasqa imapas harkachinapaq. Pared.
- Wasipa pinqan tuñirqamuchkanna.
- La pared de la casa está derrumbándose.
Pirqay. (r). Huqariy, allpawanpas,rumiwanpas pirqa ruray. Pircar, edificar.
- Qayna punchaw rumiwan pirqamani.- Ayer levanté el muro con piedra.
Pirwa. (s). Tirihu turuqsumantapas ichumantapas tuturamantapas awasqa,




96
Otros libros recomendados

Yatichaña aru pirwa = Vocabulario pedagógico aimara · 2021
MINEDU
164 págs.

Ñantsipe Ayoyetajeri Ashaninka = Vocabulario pedagógico Ashaninka · 2021
MINEDU
164 págs.

El zorro enamorado de la Luna. Cuento No. 7 · 2009
MINEDU
8 págs.

Con los ojos abiertos yo escucho. Cuento No. 2 · 2009
MINEDU
8 págs.

El viaje al cielo. Cuento No. 9 · 2009
MINEDU
12 págs.

Primera Colección de Biografías para Niños y Niñas : José María Arguedas · 2015
MINEDU
15 págs.

Guía para el docente “Jakoinra yoyo ati iketian katotabo 2019” : Shipibo - Konibo · 2019
MINEDU
12 págs.

Antología literaria 4 · 2020
MINEDU
188 págs.
