Variedades de papa nativa: Kaspas papa, Qaspar papa y Kuchi aka papa
Respuesta rápida
Página sin ejercicios. Contenido informativo sobre tres papas nativas andinas en quechua Chanka. Qaspar papa: 34,12 g vitamina C, 1,87 g hierro, 0,89 g zinc por 100 g.
Solución — Página 12
Llaqtanchikpa kawsayninkuna - Chanka : saberes de los pueblos - Comunicación y Ciencia y Tecnología quechua, variante Chanca · 2021
Lectura
Kaspas papa
Esta papa crece en suelos fríos y degradados. Su color es azul-morado, no tiene ojos grandes ni es muy grande. Al cosecharla es muy dulce. Contiene vitamina C, hierro (yiru/hiru) y zinc (sink), por lo que quienes la comen no se enferman fácilmente.
Qaspar papa
Tiene flores de color morado-rojo con blanco. Su forma es alargada con ojos grandes. Por dentro es amarillo pálido, ideal para cocinar/hervir. También se puede comer cuando la planta es joven. Por cada 100 g aporta 34,12 g de vitamina C, 1,87 g de hierro y 0,89 g de zinc. Lamentablemente, en los últimos años está desapareciendo: ya no se siembra mucho y los conocedores ya no la valoran.
Kuchi aka papa
En algunas comunidades la conocen como llumchuy waqachi ("hace llorar al cerdo"), y así la llaman también por tener ojos grandes (llumpay ñawisapa). [Texto continúa en página siguiente]
Glosario
- sumaq: hermoso, bueno, excelente
- anqas: azul/morado
- ñawisapa: de ojos grandes (ñawi = ojo)
- yiru/hiru: hierro (Fe)
- sink: zinc (Zn)
- kallpa: fuerza, energía, vitamina
- waytayuq: con flores
- suytuniqkuna: alargados, ovalados
- tiqtisqa: tierno, joven (planta)
- chinkachkanña: está desapareciendo
- llumchuy waqachi: lit. "hace llorar al cerdo" (nombre popular de Kuchi aka papa)
- waykupi / yanuypi: en la olla / al hervir
- chaninchasqa: valorado, apreciado
Diagrama 1
Comparación nutricional por 100 g entre Kaspas papa y Qaspar papa
xychart-beta
title "Nutrientes por 100 g (Qaspar papa)"
x-axis ["Vitamina C (g)", "Hierro (g)", "Zinc (g)"]
y-axis "Cantidad (g)" 0 --> 40
bar [34.12, 1.87, 0.89]
Preguntas que la gente también hace
¿Cuáles son las variedades de papa nativa en los Andes peruanos?
¿Qué propiedades nutritivas tiene la Qaspar papa?
¿Por qué están desapareciendo algunas variedades de papa nativa?
¿Cómo se llama la papa de ojos grandes en quechua Chanka?
¿Qué significa 'kuchi aka papa' en quechua?
- • Conocimiento básico de lectura en quechua Chanka
- • Ver pág. 11: introducción a los saberes de los pueblos Chanka
- • Nociones de nutrición básica (vitaminas, minerales)
📝 Transcripción de la página (texto seleccionable) 1301 caracteres
Kaspas papa
Kay papapas sumaq papam, aswanqa ratan chiri wanusqa allpakunamanmi,chaypim sumaqta rurun. Qaranqa anqas niraqmi, manam llumpay ñawisapachu,manataqmi llumpay hatunkunataqa rurunchu, chayraq allarqusqam aswan miski. Sunqunmi anqaswan muyuchisqahinaraq,ichaqa sumaq qillu sunqu, anqaswan achalasqahinaraq.
Kay papaqa kusapunis mikunapaq, achkatas sunqunpi C kallpata uywan, yiru/hiru, sink nisqata hatalin, chayraykus kay papa mikusqaqa mana ancha unquypas hapiwanchikchu.
Qaspar papa
Kay papaqa puka anqas yuraqwan tupachisqa waytayuqmi. Ruruntaqmi suytuniqkuna ñawisapa.Ukunqa yuraq qillum, machkallaña kusa waykupi/ yanuypimikunapaq. Chayraq winayniyuq papa tiqtisqa mikunapaqpas.
Qaspar papaqa sumaq kallpachaqniyuqkunam, sapa 100 waranqa aqnupim (100 gr) 34,12 gr C kallpata uywan,chaynallataq 1,87 gr yiru / hiru nisqa, kantaqmi 0,89 gr sink nisqa, chayraykum kay niraq papaqa allin chaninchasqa, kay watakunapiqa chinkachkanñam, manañam ancha tarpunkuchu,riqsiqkunapas manañam chaninchankuñachu.
Kuchi aka papa
Kay papataqa wakin llaqtakunapiqa riqsinkutaqmi llumchuy waqachiwan,chaynatam sutinchanku llumpay ñawisapa kasqanrayku,chaynallataq



10
Otros libros recomendados

Mi mantita linda. Cuento No. 3 · 2009
MINEDU
8 págs.

El Muqui. Cuento No. 11 · 2009
MINEDU
10 págs.

Nunash, la bella durmiente. Cuento No. 12 · 2009
MINEDU
10 págs.

El zorro enamorado de la Luna. Cuento No. 7 · 2009
MINEDU
8 págs.

Con los ojos abiertos yo escucho. Cuento No. 2 · 2009
MINEDU
8 págs.

El viaje al cielo. Cuento No. 9 · 2009
MINEDU
12 págs.

Primera Colección de Biografías para Niños y Niñas : José María Arguedas · 2015
MINEDU
15 págs.

Guía para el docente “Jakoinra yoyo ati iketian katotabo 2019” : Shipibo - Konibo · 2019
MINEDU
12 págs.
