Saltar al contenido
MisLibrosTexto
Ad

Actividad Nro. 18 — Conjugación de verbos en tiempo pasado y futuro (aymara)

📄 ejercicios comunicacion 🎓 otro Referencia Perú 🇵🇪 PE 🗣 Español
Página 153
153 de 161
Página 153 de Aymara arutha chiqapa qillqañataki panka = Manual de escritura Aimara · 2021
Anterior Página 153 / 161 Siguiente

Respuesta rápida

  1. Ejercicio 1 (presente→pasado): ajllisipki→ajllisinipkiwa; phawantasipki→phawantasipkiwa; jiskhantaski→jiskhantaskiwa; chapallkipasipki→chapallkipasipkiwa
  2. Ejercicio 2 (pasado→futuro): →ajllisinipxani; →phawantasipxani; →jiskhantaxani; →chapallkipaxani
📚 exercise comunicacion ⭐⭐⭐ Dificultad 3/5 ⏱ 10 min lectura

Solución — Página 153

Aymara arutha chiqapa qillqañataki panka = Manual de escritura Aimara · 2021

1
Ejercicio 1

Lectura

La página presenta la Actividad Nro. 18 del Manual de Escritura Aimara, con instrucciones en español y aimara (Pacha jaqukipañatha anatapxañäni — 'practiquemos la conjugación de tiempos verbales'). Los estudiantes deben completar dos tablas de conjugación verbal.

Sufijos clave en aimara:

  • Jichha pacha (presente): terminación -ki / -ski (3.ª pers. sg.)
  • Nayra pacha (pasado real): terminación -iwa / -wa o forma con -tayna (pasado experimentado)
  • Qhipa pacha (futuro): terminación -xani / -pxani
1
Ejercicio 1

Completa la columna derecha conjugando los verbos al tiempo pasado real (nayra pacha):

| Tiempo presente (jichha pacha) | Tiempo pasado (nayra pacha) || |---|---| | Jaqinakaxa aynuqana jiwra jatha ajllisipki. | Jaqinakaxa aynuqana jiwra jatha ajllisinipkiwa. | | Warminakaxa wayaqatha apsusawa ch'iqaru kupiru jiwra jatha phawantasipki | Warminakaxa wayaqatha apsusawa ch'iqaru kupiru jiwra jatha phawantasipkiwa | | Julikuxa, yuntampi sarxatasina, suk-suka sukt'asa jiskhantaski. | Julikuxa, yuntampi sarxatasina, suk-suka sukt'asa jiskhantaskiwa. | | Tukuyañatakixa, taqiniwa chapallkipasipki. | Tukuyañatakixa, taqiniwa chapallkipasipkiwa. |

Regla: En aimara, el pasado real (nayra pacha) se forma agregando el sufijo -wa al verbo o modificando la terminación del presente. Indica una acción que el hablante experimentó directamente.

2
Ejercicio 2

Completa la columna derecha conjugando los verbos al tiempo futuro (qhipa pacha):

Tiempo pasado (nayra pacha) Tiempo futuro (qhipa pacha)
Jaqinakaxa aynuqana jiwra jatha ajllisinipkiwa. Jaqinakaxa aynuqana jiwra jatha ajllisinipxani.
Warminakaxa wayaqatha apsusawa ch'iqaru kupiru jiwra jatha phawantasipkiwa Warminakaxa wayaqatha ch'iqaru kupiru jiwra jatha phawantasipxani
Julikuxa, yuntampi sarxatasina, suk-suka sukt'asa jiskhantaskiwa. Julikuxa, yuntampi sarxatasina, suk-suka sukt'asa jiskhantaxani.
Tukuyañatakixa, taqiniwa chapallkipasipkiwa. Tukuyañatakixa, taqiniwa chapallkipaxani.

Regla: El futuro (qhipa pacha) se forma reemplazando la terminación del pasado por -xani / -pxani. Indica una acción que ocurrirá.

Glosario

  • jichha pacha: tiempo presente
  • nayra pacha: tiempo pasado (lit. 'tiempo de antes')
  • qhipa pacha: tiempo futuro (lit. 'tiempo de después')
  • ajllisipki: elige / escoge (presente)
  • phawantasipki: corre (presente)
  • jiskhantaski: busca (presente)
  • chapallkipasipki: se cae (presente)
  • Jaqinakaxa: las personas
  • Warminakaxa: las mujeres
  • Julikuxa: Julika (nombre propio)
  • yuntampi: con su pareja / con su compañero
  • Tukuyañatakixa, taqiniwa: para terminar, todos
¿Te fue útil esta página?

Figuras de la página (1)

Figura 2 de Aymara arutha chiqapa qillqañataki panka = Manual de escritura Aimara · 2021
Figura 2 image

Preguntas que la gente también hace

¿Cómo se conjuga un verbo en tiempo pasado real en aimara?
Consulta la solución completa arriba o explora el libro entero para temas relacionados.
¿Cuál es la diferencia entre nayra pacha y qhipa pacha en aimara?
Consulta la solución completa arriba o explora el libro entero para temas relacionados.
¿Qué sufijos se usan para el tiempo futuro en aimara?
Consulta la solución completa arriba o explora el libro entero para temas relacionados.
¿Cómo se forma el tiempo presente (jichha pacha) en aimara?
Consulta la solución completa arriba o explora el libro entero para temas relacionados.
¿Qué significa 'Pacha jaqukipañatha anatapxañäni'?
Consulta la solución completa arriba o explora el libro entero para temas relacionados.
📌 Antes de leer esto
  • Conocer las formas verbales en tiempo presente (jichha pacha) del aimara
  • Haber estudiado los sufijos verbales básicos del aimara
  • Ver págs. anteriores: introducción a la conjugación verbal
Siguiente tema sugerido
pág. 154
Ad

Otros libros recomendados

Ver todos →
Ad

Usamos cookies propias y de terceros para personalizar contenido, mostrar publicidad y analizar el tráfico. Las cookies necesarias siempre están activas.